نصیراحمد فایق، سرپرست نمایندگی افغانستان در سازمان ملل متحد، در نشست کمیته سوم مجمع عمومی این سازمان، تشدید بحران‌های انسانی و حقوق بشری در افغانستان را نگران‌کننده خواند.
او تاکید کرد که اقدامات و قوانین سرکوبگرانه طالبان علیه زنان، دختران و اقلیت‌ها با آموزه‌های دینی و سنت‌های مردم افغانستان مغایرت دارد و باید فورا لغو شود.
سرپرست نمایندگی افغانستان با قدردانی از گزارش ریچارد بنت، وضعیت کنونی کشور را «تخریب فرصت‌ها برای یک نسل کامل» خواند. وی با اشاره به بازماندن چند میلیون دختر از آموزش، افزود که محرومیت زنان و دختران از مکاتب متوسطه و دانشگاه‌ها نه تنها زندگی آنان، بلکه آینده کل کشور را تهدید می‌کند.
فایق همچنین از جایگزینی آموزش‌های اصلی با مدارس ایدئولوژیک و جهادی برای پسران، افزایش کار کودکان و گسترش زمینه جلب و جذب آنان در گروه‌های مسلح ابراز نگرانی شدید کرد و خواستار حمایت بین‌المللی از آموزش‌های آنلاین و مبتنی بر جامعه شد.
وی همچنین سرکوب فعالان مدنی، خبرنگاران و بازداشت‌های خودسرانه را بخشی از رویکرد طالبان دانست.
آقای فایق به رنج مضاعف مردم افغانستان با بازگشت بیش از پنج میلیون پناهجو از کشورهای همسایه از اکتبر ۲۰۲۱ تاکنون پرداخت و تأکید کرد که اکثر این بازگشت‌ها تحت فشار و بدون حمایت کافی انجام شده است.
وی از کشورهای میزبان خواست اصل «عدم بازگرداندن اجباری» را رعایت کنند.
راهکارهای خروج از بحران و موضع جامعه جهانی
آقای فایق در بخش پایانی سخنان خود تأکید کرد که جامعه جهانی باید تعامل با طالبان را مشروط به معیارهای مشخص حقوق بشری کند و اجازه ندهد این تعامل به عادی‌سازی سیاست‌های آپارتاید جنسیتی منجر شود.
وی ادامه داد که کمک‌های بشردوستانه در بخش‌های آموزش، سلامت و معیشت باید بدون وقفه ادامه یابد و مکانیسم‌های مستقل بین‌المللی و دادگاه کیفری بین‌المللی برای پاسخگویی و اجرای عدالت فعال شوند.
به گفته او، حل ریشه‌ای این چالش‌ها تنها از طریق یک روند صلح با محوریت مردم افغانستان و تشکیل دولتی فراگیر، پاسخگو و مبتنی بر اراده عمومی امکان‌پذیر است.
ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور افغانستان اعلام کرد طالبان هیچ تمایلی به اصلاح یا تغییر سیاست‌های «سرکوبگرانه و تبعیض‌آمیز» خود نشان نداده است.
او روز چهارشنبه ۲۸ اکتبر/ ۶ عقرب در نشست کمیته سوم مجمع عمومی سازمان ملل که با موضوع ارتقا و حمایت از حقوق بشر برگزار شد، گفت طالبان با صدور فرامین و دستورالعمل‌های متعدد، محدودیت‌ها و سرکوب علیه شهروندان افغان به‌ویژه زنان و دختران را تشدید کرده است.
به گفته آقای بنت، با گذشت پنج سال از تسلط دوباره طالبان، برنامه سرکوب و تبعیض نهادینه‌شده در این کشور نه تنها کاهش نیافته، بلکه با صدور بیش از ۲۰۰ فرمان و دستورالعمل شدیدتر شده و آثار ویرانگری بر زندگی شهروندان، به‌ویژه زنان و دختران بر جای گذاشته است.
آقای بنت همچنین با بیان اینکه دو سوم جمعیت افغانستان زیر ۲۵ سال هستند، هشدار داد محرومیت بیش از ۲.۶ میلیون دختر از تحصیل، گسترش مدارس جهادی، افزایش کار کودکان، فروش کودکان توسط خانواده‌های نیازمند و رشد آمار خودکشی میان دختران، آینده افغانستان و ثبات منطقه را به شدت تهدید می‌کند.
تلفات غیرنظامیان و بحران بازگشت مهاجران
در بخش دیگری از این سخنرانی به تلفات سنگین غیرنظامیان اشاره شد. بر اساس گزارش یوناما، در سال گذشته درگیری‌های مرزی با پاکستان بیش از ۵۱۲ کشته و ۱۲۰۰ زخمی بر جای گذاشته که بیشتر آنان زنان و کودکان بوده‌اند. همچنین حمله هوایی ماه مارچ به یک مرکز ترک اعتیاد در کابل ۲۶۹ کشته برجای گذاشت که هیچ تحقیقاتی درباره آن ارائه نشده است.
از سوی دیگر، بازگشت و اخراج میلیونی افغان‌ها از ایران و پاکستان، فشار بر خدمات بشردوستانه را مضاعف کرده است.
به گفته آقای بنت، ۶۰ درصد از بازگشت‌کنندگان را کودکان و جوانان تشکیل می‌دهند و برخی از آنان به دلیل وابستگی‌های گذشته به حکومت پیشین، فعالیت‌های حقوق بشری یا هویت قومی و مذهبی (به ویژه هزاره‌ها، هندوها و سیک‌ها) با بازداشت‌های خودسرانه، غصب املاک و خطر مجازات‌های سخت روبرو هستند.
درخواست از جامعه جهانی
گزارشگر ویژه سازمان ملل از جامعه بین‌المللی و کشورهای عضو خواست تا زمانی که طالبان تغییرات ملموسی در سیاست‌های سرکوبگرانه خود ایجاد نکرده است، از عادی‌سازی روابط و مشروعیت‌بخشی به این گروه خودداری کنند.
وی تاکید کرد که تعامل با طالبان نباید به قیمت نادیده گرفتن حقوق بشر و رسمیت بخشیدن به «آپارتاید جنسیتی» تمام شود و از اهداکنندگان بین‌المللی خواست بودجه‌های بشردوستانه در بخش‌های آموزش، سلامت روان، ماین‌روبی و تغذیه را حفظ کرده و در کنار مردم افغانستان بایستند.
وزارت اطلاعات و نشرات پاکستان روز چهارشنبه، ۶ عقرب ادعای وزارت دفاع اداره طالبان درباره درگیری در منطقه مرزی انگور اده را رد کرد و آن را «دروغ‌پردازی» خواند. دو طرف یکدیگر را به آغاز درگیری متهم کرده‌اند و روایت‌های متضادی از چگونگی وقوع این رویداد ارائه کرده‌اند.
وزارت اطلاعات پاکستان در بیانیه‌ای گفت که نیروهای اداره طالبان روز سه‌شنبه، ۵ عقرب بدون هیچ دلیل به پاسگاه‌های ارتش پاکستان و مناطق مسکونی در وزیرستان جنوبی سفلی تیراندازی کردند.
به گفته این وزارت، در این رویداد یک غیرنظامی کشته و پنج تن دیگر زخمی شدند.
وزارت دفاع اداره طالبان پیشتر ادعا کرده بود که پاکستان بدون تحریک قبلی یا دلیل موجه، با استفاده از پهپاد بازار انگور اده و یک دفتر ملکی در ولایت پکتیکا را هدف قرار داد. این وزارت گفته بود که نیروهای طالبان در پاسخ، به یک پایگاه نظامی و پاسگاه‌های نزدیک پاکستان حمله کردند.
وزارت اطلاعات و نشرات پاکستان در واکنش به این ادعاها گفت که نیروهای اداره طالبان آغازگر تیراندازی و گلوله‌باران با هاوان علیه غیرنظامیان بی‌دفاع در خاک پاکستان بودند.
این وزارت همچنین ادعا کرد که نیروهای پاکستانی در واکنش فوری به این حمله، تلفات سنگین جانی و خسارات مادی به نیروهای طالبان وارد کردند و هفت پاسگاه آنان را ویران ساختند.
وزارت اطلاعات و نشرات پاکستان بدون ارائه شواهد مستقل، مدعی شد که اقدامات نیروهای طالبان از الگوی رفتاری و دستورهای هند پیروی می‌کند.
فیصل کریم کوندی، والی ایالت خیبرپختونخوا پاکستان، نیز تیراندازی از سمت افغانستان را محکوم کرد و گفت که پاکستان حمله به شهروندان خود یا نقض حاکمیت این کشور را تحمل نخواهد کرد.
به گفته مقام‌های پاکستانی، تیراندازی از پاسگاه‌های داخل خاک افغانستان آغاز شد و نیروهای پاکستانی را با سلاح‌های سبک و سنگین هدف قرار داد. منابع پاکستانی گفته‌اند که ارتش این کشور در پاسخ، چندین پاسگاه، مواضع هاوان و سنگرهای دفاعی نیروهای طالبان را با سلاح‌های سبک و سنگین، از جمله توپخانه، هدف قرار داد.
انگور اده از گذرگاه‌های مهم و حساس مرزی میان افغانستان و پاکستان است و مسیر مهمی برای تجارت و رفت‌وآمد مردم میان دو کشور به شمار می‌رود.
تنش‌ها میان پاکستان و اداره طالبان در سال‌های اخیر، به‌ویژه بر سر حضور گروه‌های مسلح در افغانستان و حمله‌ها در خاک پاکستان، افزایش یافته است. اسلام‌آباد بارها از اداره طالبان خواسته است که پناهگاه‌های تحریک طالبان پاکستان را در افغانستان برچیند. مقام‌های پاکستانی می‌گویند که این درخواست‌ها تاکنون نتیجه‌ای نداشته است.
در ماه‌های اخیر، دو طرف بارها یکدیگر را به حمله‌های مرزی متهم کرده‌اند. پاکستان در ماه سنبله و اوایل میزان نیز حمله‌های هوایی به آنچه پناهگاه‌های تروریستی در افغانستان خواند، انجام داد. اداره طالبان این حمله‌ها را نقض حاکمیت افغانستان دانسته است.
آلبرت خوریف، سفیر روسیه در پاکستان گفت که زبان پشتو میان بخشی از مردم پاکستان و افغانستان مشترک است و می‌تواند به درک متقابل و آشتی دو کشور کمک کند. او افزود که طرح تازه روسیه نیز تلاشی برای کمک به حل اختلاف‌های اسلام‌آباد و اداره طالبان است.
خوریف روز سه‌شنبه، ۵ عقرب در مراسم رونمایی از کتاب «دستور زبان کاربردی پیشرفته پشتو» در سفارت روسیه در پاکستان سخن می‌گفت. او گفت که هدف از برگزاری این مراسم در سفارت، جلب توجه رهبران و محافل سیاسی دو کشور به زبان مشترک بخشی از مردم پاکستان و افغانستان است.
سفیر روسیه افزود که این ابتکار، دعوت دیگری به مصالحه و تلاشی از سوی مسکو برای کمک به حل اختلاف‌های اسلام‌آباد و طالبان است.
او با اشاره به جنگ روسیه و اوکراین گفت که زبان روسی می‌تواند به آشتی میان این دو کشور کمک کند و زبان پشتو نیز می‌تواند نقش مشابهی در روابط پاکستان و افغانستان داشته باشد.
رونمایی از کتاب دستور زبان پشتو
حفیظ‌الرحمان دوران، نویسنده کتاب و استاد دانشگاه ملی زبان‌های نوین پاکستان، محمد فاروق انجم، رئیس بخش زبان‌های پاکستانی این دانشگاه، و سردار احمد شکیب، سفیر اداره طالبان در پاکستان، در این مراسم حضور داشتند. شماری از دانشگاهیان و نمایندگان رسانه‌های پاکستان نیز در این برنامه شرکت کردند.
سفارت روسیه گفته است که این ابتکار با هدف گسترش همکاری میان زبان‌شناسان روسی و پاکستانی آغاز شده است. به گفته این سفارت، کتاب برای جبران کمبود منابع آموزشی معاصر درباره دستور زبان پشتو و تشویق دانشجویان دانشگاه‌های روسیه به یادگیری این زبان تهیه شده است.
قرار است نسخه‌هایی از این کتاب در اختیار دانشگاه‌های روسیه قرار گیرد که زبان پشتو در آن‌ها تدریس می‌شود.
اعلام آمادگی روسیه برای میانجی‌گری
این برنامه در حالی برگزار شده است که روسیه در هفته‌های اخیر برای کمک به کاهش تنش میان پاکستان و اداره طالبان اعلام آمادگی کرده است.
ضمیر کابلوف، نماینده ویژه رئیس‌جمهور روسیه در امور افغانستان، گفته است که مسکو در صورت درخواست دو طرف، آماده میانجی‌گری و کمک به ازسرگیری مذاکرات است.
حدود دو هفته پیش، ولادیمیر کولوکولتسف، وزیر داخله روسیه، با مقام‌های ملکی و نظامی پاکستان در اسلام‌آباد و راولپندی دیدار کرد. هم‌زمان، سرگئی ناریشکین، رئیس اداره استخبارات خارجی روسیه، در کابل با عبدالحق وثیق، رئیس استخبارات اداره طالبان، دیدار کرد.
سفیر روسیه در پاکستان پس از این دیدارها گفت که تنش میان دو طرف و بسته‌ماندن گذرگاه‌های مرزی، بر تجارت و روابط اقتصادی منطقه نیز تاثیر گذاشته است. با این حال، پاکستان و طالبان به طرح میانجی‌گری روسیه واکنشی رسمی نشان نداده‌اند.
منابع به افغانستان اینترنشنال گفتند که جمهوری اسلامی ایران دفتر حمایت از نظامیان پیشین افغان را که جنرال اکرام‌الدین سریع بنیان گذاشته بود، بسته است. این دفتر در زمینه فراهم کردن زمینه اقامت برای هزاران نظامی پیشین افغانستان در ایران کار می‌کرد.
منابع روز چهارشنبه، ششم عقرب به افغانستان اینترنشنال گفتند که مقام‌های ایرانی حدود چهار روز پیش از مسئولان این دفتر خواستند فعالیت این دفتر را متوقف کنند. به گفته منابع، مقام‌های جمهوری اسلامی توضیح روشنی درباره دلیل این تصمیم نداده و از مسئولان دفتر خواسته‌اند تا اطلاع بعدی فعالیت‌های خود را متوقف کنند.
با این حال، مسئولان این دفتر در تلاش برای بازگشایی آن هستند.
دفتر حمایت از نظامیان پیشین پس از مهاجرت گسترده سربازان و افسران ارتش سابق افغانستان به ایران از سوی جنرال اکرام‌الدین سریع، از فرماندهان پیشین پولیس، ایجاد شده بود و در زمینه دریافت اسناد اقامت برای هزاران نظامی پیشین افغان فعالیت می‌کرد.
آقای سریع در ماه جدی ۱۴۰۴ در تهران ترور شد، اما دفتر او پس از مرگش نیز زیر نظریکی از نزدیکانش به فعالیت خود ادامه داد.
این دفتر در حالی بسته شده که شماری از نظامیان پیشین افغانستان می‌گویند جمهوری اسلامی اقامت صدها تن از آنان را تمدید نکرده است.
چند نظامی پیشین روز چهارشنبه به افغانستان اینترنشنال گفتند که مدت اقامت برخی از آنان پایان یافته و اعتبار اقامت شماری دیگر نیز در آستانه پایان است. آنان گفتند که برای تمدید اقامت به اداره کفالت و گذرنامه ایران مراجعه کرده‌اند، اما درخواست‌های‌شان پذیرفته نشده و مأموران ایرانی از آنان خواسته‌اند به افغانستان برگردند.
به گفته این نظامیان، بسیاری از آنان پیشتر از طریق دفتر جنرال سریع اقامت ایران را دریافت کرده بودند. برخی از این افراد در تهران و اصفهان زندگی می‌کنند و نگران‌اند که با تمدید نشدن اقامت‌شان، مجبور به بازگشت به افغانستان شوند.
یک منبع نزدیک به دفتر سریع نیز به افغانستان اینترنشنال تأیید کرد که اقامت صدها نظامی پیشین افغانستان تمدید نشده است. او گفت که حدود ۱۷ هزار نظامی پیشین در دفتر جنرال سریع ثبت شده بودند، اما شمار نظامیان پیشین افغان در ایران بیشتر از این است.
این منبع افزود که پس از جنگ امریکا و اسرائیل، روند تمدید اقامت نظامیان پیشین افغانستان در ایران دشوارتر شده و از آن زمان تقریباً اقامت هیچ‌یک از این نظامیان تمدید نشده است.
او گفت روشن نیست که تمدید نشدن اقامت نظامیان پیشین و بسته شدن دفتر جنرال سریع ناشی از تحولات امنیتی اخیر در ایران است یا فشارهای طالبان.
نظامیان پیشین افغانستان هشدار می‌دهند که در صورت بازگشت به کشور، با خطر بازداشت، شکنجه و حتی قتل از سوی طالبان روبه‌رو خواهند شد. یک منبع نزدیک به دفتر جنرال سریع گفت اسنادی در اختیار دارد که نشان می‌دهد شماری از نظامیان پیشین پس از بازگشت یا اخراج از ایران بازداشت، شکنجه یا کشته شده‌اند.
این منبع همچنین به کشته شدن یک نظامی پیشین در ولایت بغلان اشاره کرد که به گفته او، پس از تمدید نشدن اقامتش در ایران به افغانستان بازگشته بود و چند روز پیش از سوی طالبان در برابر خانواده‌اش کشته شد.
منابع معتبر به افغانستان اینترنشنال خبر دادند که جمهوری اسلامی ایران، اقامت صدها نظامی افغان را که به این کشور پناه برده‌اند، تمدید نکرده است.
افغانستان اینترنشنال با شماری از این نظامیان در تهران و اصفهان صحبت کرد که گفتند مهلت اقامت‌شان پایان یافته یا در آستانه پایان یافتن است. به گفته این افراد، آنان برای تمدید اقامت به اداره کفالت و گذرنامه ایران مراجعه کرده‌اند، اما درخواست‌های‌شان پذیرفته نشده است.
بر اساس اطلاعات رسیده به افغانستان اینترنشنال، این نظامیان پیشتر از طریق دفتر جنرال اکرام‌الدین سریع در تهران اقامت گرفته بودند. آنان می‌گویند مقام‌های ایرانی به آن‌ها گفته‌اند که اقامت‌های قبلی بر اساس یک دستور صادر شده بود، اما برای تمدید آن‌ها دستور جدیدی صادر نشده است.
جنرال اکرام‌الدین سریع، از فرماندهان پیشین پولیس افغانستان، در ماه جدی ۱۴۰۴ در تهران ترور شد. دفتر متعلق به او در تهران به‌طور گسترده با نظامیان پیشین افغانستان برای دریافت اقامت در ایران همکاری می‌کرد.
منابع می‌گویند تنها در اصفهان حدود ۵۰۰ نظامی پیشین افغانستان زندگی می‌کنند که اقامت‌شان تمدید نشده است. به گفته آنان، این اسناد اقامت برای یک سال صادر می‌شد و هر سال تمدید می‌گردید.
یک منبع نزدیک به دفتر جنرال سریع نیز به افغانستان اینترنشنال تأیید کرد که اقامت افرادی که از طریق این دفتر گرفته شده بود و دیگر نظامیان پیشین، تمدید نشده است. او گفت که پس از حملات امریکا و اسرائيل، روند تمدید اقامت نظامیان پیشین افغانستان در ایران دشوارتر شده و از آن زمان، تقریباً اقامت هیچ‌یک از این نظامیان تمدید نشده است.
این منبع گفت که حدود ۱۷ هزار نظامی پیشین در دفتر جنرال سریع ثبت شده‌اند، اما شمار نظامیان پیشین افغانستان که در ایران به سر می‌برند، بیشتر از این است.
او هشدار داد که بازگشت اجباری این افراد به افغانستان می‌تواند آنان را با خطر بازداشت، شکنجه و قتل از سوی طالبان روبه‌رو کند. این منبع که مستقیماً در روند دریافت اقامت برای نظامیان پیشین دخیل بوده است، گفت اسناد معتبری در اختیار دارد که نشان می‌دهد شماری از نظامیان پیشین پس از بازگشت یا اخراج از ایران بازداشت، شکنجه یا کشته شده‌اند.
او همچنین گفت که اخیرا یک نظامی پیشین در ولایت بغلان از سوی طالبان در برابر اعضای خانواده‌اش کشته شد که پیشتر به دلیل تمدید نشدن اقامتش در ایران به افغانستان بازگشته بود.
این منبع افزود که مقام‌های جمهوری اسلامی مانند گذشته انگیزه‌ای برای حمایت از نظامیان پیشین افغانستان ندارند. به گفته او، روشن نیست که این تغییر رویکرد ناشی از تحولات امنیتی اخیر در ایران است یا فشار طالبان.
نظامیان پیشین می‌گویند تمدید نشدن اقامت‌شان آنان را با بی‌سرنوشتی و نگرانی درباره آینده خود و خانواده‌های‌شان روبه‌رو کرده است.
یکی از این نظامیان که با خانواده‌اش در اصفهان زندگی می‌کند و مشغول کارگری است، به افغانستان اینترنشنال گفت که در حکومت پیشین یکی از فرماندهان نظامی بوده است. او گفت در روزهای نخست بازگشت طالبان به قدرت به ایران فرار کرد و اکنون نگران است که در صورت اخراج به افغانستان، جانش در خطر قرار گیرد.
این نظامی پیشین گفت که نمی‌داند در صورت تمدید نشدن اقامتش چه سرنوشتی در انتظار او و خانواده‌اش خواهد بود.