کشورها در نشست شورای امنیت درباره افغانستان چه گفتند؟
نشست شورای امنیت سازمان ملل درباره افغانستان روز چهارشنبه، ۲۵ سنبله ۱۴۰۵ در نیویورک برگزار شد. جورجت گانیون، سرپرست یوناما، تازهترین گزارش این سازمان را درباره وضعیت امنیتی، سیاسی، حقوق بشری و اقتصادی افغانستان ارائه کرد.
سخنان نمایندگان کشورها عمدتا بر پنج موضوع متمرکز بود: فعالیت گروههای تروریستی، تنش طالبان و پاکستان، بحران بشردوستانه، محدودیتهای زنان و چگونگی تعامل جامعه جهانی با طالبان.
تروریسم و افزایش ناامنی
تقریبا همه اعضای شورای امنیت، فعالیت گروههای تروریستی در افغانستان را تهدیدی فراتر از مرزهای این کشور خواندند.
نماینده ایران گفت که طالبان باید مانع استفاده از خاک افغانستان برای برنامهریزی یا اجرای حمله علیه کشورهای همسایه شود. او داعش خراسان را تهدیدی جدی خواند و خواستار همکاری گستردهتر منطقهای شد.
چین از طالبان خواست با داعش خراسان، القاعده، جنبش اسلامی ترکستان شرقی و تحریک طالبان پاکستان قاطعانه مبارزه کند و در این زمینه اراده بیشتری نشان دهد.
روسیه نیز درباره توانایی داعش خراسان برای جذب نیرو ابراز نگرانی کرد و گفت اعضای گروههای تروریستی از سوریه به افغانستان منتقل میشوند.
نماینده روسیه گفت: «داعش، جنبش اسلامی ترکستان شرقی و دیگر گروههای تروریستی همچنان در افغانستان حضور دارند و طالبان تاکنون نتوانسته است بهطور کامل با آنها مقابله کند.»
مایک والتز، سفیر امریکا در سازمان ملل، طالبان را به پناه دادن به گروههای تروریستی متهم کرد و گفت پیامدهای آنچه در افغانستان میگذرد، به مرزهای این کشور محدود نمیماند.
او از شورای امنیت خواست از طالبان «اقدام، نه حرف» بخواهد. والتز همچنین طالبان را به استفاده از شهروندان خارجی بهعنوان ابزار چانهزنی متهم کرد و خواستار آزادی آنان شد.
دنمارک نیز حضور تحریک طالبان پاکستان، القاعده و داعش خراسان را خطری برای افغانستان، همسایگان آن و امنیت بینالمللی خواند. فرانسه، بریتانیا و پاکستان نیز نگرانیهای مشابهی مطرح کردند.
براساس گزارش دبیرکل سازمان ملل، شمار رویدادهای امنیتی در افغانستان در مقایسه با دوره مشابه سال گذشته ۱۱ درصد افزایش یافته است. گروههای مسلح مخالف طالبان در این دوره مسئولیت ۸۸ حمله در ۲۱ ولایت را بر عهده گرفتهاند.
تنش طالبان و پاکستان
نماینده پاکستان ادعا کرد که تحریک طالبان پاکستان و گروههای مسلح بلوچ از خاک افغانستان و با مصونیت فعالیت میکنند.
او گفت پاکستان در سه سال گذشته بیش از چهار هزار و ۷۰۰ قربانی در حملاتی داشته است که به گفته اسلامآباد، از افغانستان سازماندهی شدهاند. نماینده پاکستان از طالبان خواست اقدامات ملموس و قابل راستیآزمایی علیه این گروهها انجام دهد.
او همچنین درباره دسترسی گروههای مسلح به سلاحهای پیشرفته و تجهیزات برجایمانده از نیروهای بینالمللی در افغانستان هشدار داد.
روسیه و بریتانیا خواستار کاهش تنش و بازگشت طالبان و پاکستان به گفتوگو شدند.
گزارش دبیرکل سازمان ملل وضعیت مرزی دو طرف را ناپایدار توصیف کرده است. براساس این گزارش، حملات هوایی، پروازهای تجسسی پهپادها و گلولهباران متقابل، بخشهایی از غزنی، کنر، خوست، پکتیکا، پکتیا، قندهار و ننگرهار را متاثر کرده است.
این درگیریها از اول اپریل تا ۳۰ جون دستکم ۵۷ غیرنظامی را کشته و ۳۴۲ نفر دیگر را زخمی کرده است.
همزمان، ترکیه و قطر بار دیگر برای میانجیگری وارد عمل شدهاند. رئیس استخبارات ترکیه و معاون شورای امنیت ملی قطر روز سه شنبه به کابل سفر کرده و با مقامهای طالبان دیدار کردهاند. هنوز نشانهای از بهبود پایدار روابط کابل و اسلامآباد دیده نمیشود.
محدودیت زنان و بحران بشردوستانه
محدودیتهای طالبان علیه زنان و دختران، یکی دیگر از محورهای اصلی نشست بود. نماینده بریتانیا گفت هیچ کشوری نمیتواند در حالی پیشرفت کند که نیمی از جمعیت آن از زندگی عمومی کنار گذاشته شده است.
او به ممنوعیت یکساله ورود کارکنان زن افغان به دفاتر سازمان ملل اشاره کرد و گفت این محدودیت امدادرسانی را مختل کرده است. بریتانیا در سه سال آینده، سالانه بیش از ۱۴۰ میلیون دالر به مردم افغانستان کمک خواهد کرد.
فرانسه ممنوعیت کار زنان افغان برای سازمان ملل را غیرقابل قبول خواند و گفت جامعه جهانی به خواستههای طالبان گوش داده و اکنون طالبان باید به خواستههای جهان پاسخ عملی بدهد.
نماینده امریکا نیز با یادآوری سخنان مریل استریپ گفت یک گربه ماده در کابل از یک زن افغان حقوق بیشتری دارد، زیرا میتواند از خانه بیرون شود و نور خورشید را ببیند. او محرومیت پنجساله زنان و دختران از آموزش را غمانگیز خواند.
براساس گزارش دبیرکل سازمان ملل، حدود یکسوم جمعیت افغانستان با ناامنی حاد غذایی روبهرو است. پیشبینی میشود در سال جاری ۱۳.۸ میلیون نفر در وضعیت بحرانی یا اضطراری ناامنی غذایی قرار گیرند.
همچنین انتظار میرود ۳.۷ میلیون کودک زیر پنج سال و ۱.۲ میلیون زن باردار و شیرده به سوءتغذیه حاد مبتلا شوند.
از اول جنوری تا ۲۲ اسد نیز نزدیک به یک میلیون و ۱۵۰ هزار افغان از کشورهای همسایه بازگشتهاند. این بازگشت گسترده فشار بیشتری بر بازار کار و خدمات عمومی وارد کرده است.
جورجت گانیون گفت صلح تنها به معنای نبود جنگ نیست، بلکه مردم باید از کرامت، فرصت پیشرفت و امید به آینده برخوردار باشند.
به گفته او، مردم افغانستان میگویند که با وجود پنج سال آرامش نسبی، سیاستهای طالبان آنان را به حاشیه رانده است. اقتصاد کشور نیز همچنان بسیار شکننده است.
اختلاف بر سر چگونگی تعامل با طالبان
اعضای شورای امنیت بر سر ضرورت ادامه تعامل با افغانستان توافق داشتند، اما درباره شکل و شروط آن دیدگاههای متفاوتی ارائه کردند.
امریکا، بریتانیا و فرانسه گفتند که تعامل باید با پاسخگویی طالبان همراه باشد. این کشورها بر اقدام عملی علیه گروههای تروریستی، رعایت حقوق زنان، تشکیل حکومت همهشمول و آزادی شهروندان خارجی تاکید کردند.
در مقابل، چین، روسیه و ایران خواستار ادامه گفتوگو، گسترش همکاری اقتصادی و پرهیز از منزوی کردن افغانستان شدند.
چین گفت که انزوای افغانستان تحت کنترول طالبان مشکلات این کشور را حل نمیکند. روسیه تاکید کرد که افغانستان نباید زیر فشار و ارعاب قرار گیرد. ایران نیز تعامل سیاسی و همکاری منطقهای را موثرترین راه برای رسیدگی به مشکلات افغانستان دانست.
نماینده هند از اخراج گسترده مهاجران افغان و بسته شدن مسیرهای تجارتی افغانستان و پاکستان انتقاد کرد و آن را «تروریسم تجارتی و ترانزیتی» خواند. او گفت حقوق بشر را نمیتوان جدا از امنیت، توسعه و فرصتهای اقتصادی بهبود بخشید.
نصیر احمد فایق، نماینده افغانستان در سازمان ملل، گفت هیچ راهحل پایداری از گفتوگوی طالبان و حکومتهای خارجی، بدون حضور مردم افغانستان، به دست نخواهد آمد. او تاکید کرد: «افغانستان فراتر از طالبان است. افغانها باید در تصمیمگیری درباره آینده خود مشارکتکننده باشند، نه تماشاگر.»
فایق گفت پنج سال تجربه نشان داده است که نه انزوای طالبان بهتنهایی نتیجه داده و نه تعامل بدون هدف سیاسی روشن. به گفته او، جامعه جهانی باید تعامل اصولی و نتیجهمحوری را دنبال کند که به تشکیل حکومتی مشروع، نماینده مردم و پاسخگو بینجامد.
نگرانی مشترک، راهحلهای متفاوت
اعضای شورای امنیت درباره ضرورت ثبات افغانستان و جلوگیری از تبدیل شدن خاک این کشور به پناهگاه گروههای تروریستی اتفاق نظر داشتند. اختلاف اصلی بر سر راه رسیدن به این هدف بود.
برخی کشورها فشار، پاسخخواهی و تعیین شروط روشن برای طالبان را ضروری دانستند. گروهی دیگر ادامه گفتوگو و گسترش همکاری اقتصادی را موثرتر خواندند.
لحن سخنرانیهای این نشست نشان داد که فعالیت القاعده، داعش خراسان، جنبش اسلامی ترکستان شرقی، تحریک طالبان پاکستان و گروههای تندرو آسیای میانه، بار دیگر افغانستان را در کانون نگرانیهای امنیتی منطقه و جهان قرار داده است.
در کنار این تهدیدها، تنش طالبان و پاکستان، بحران بشردوستانه و محدودیتهای گسترده علیه زنان همچنان از عوامل اصلی شکلدهنده سیاست جامعه جهانی در قبال افغانستاناند.
آنان به قندهار نیز رفتند. منابع به افغانستان اینترنشنال گفتند که در قندهار با ملا شیرین و حلقه نزدیک هبتالله دیدار کردهاند. هنوز روشن نیست که با شخص هبتالله دیدار داشتهاند یا خیر. پیش از این، نخستوزیر قطر تنها مقام خارجی بوده که با هبتالله دیدار کرده است.
این سفر در مقطع حساسی صورت میگیرد. نگرانی از تشدید فعالیت گروههای تروریستی، مانند القاعده و داعش، در خاک افغانستان، درگیریها میان امریکا و ایران، درگیری حوثیها با عربستان سعودی و ابهام و پیچیدهشدن روابط طالبان و پاکستان میتواند از مهمترین موضوعات مورد بحث در این سفر باشد.
مبارزه با تروریسم
هیئت ترکیه و قطر که روابط نزدیکی با غرب دارند، حامل پیامی برای طالبان است. اخیراً، در سالروز حملات مرگبار یازدهم سپتامبر، حمزه بن لادن، فرزند اسامه بن لادن، در پیامی بار دیگر غرب و امریکا را تهدید کرد. ناظران با اشاره به لباس و پسزمینه ویدیوی حمزه بن لادن معتقد هستند که احتمالا وی در افغانستان باشد.
این موضوع، آن هم در سالروز حملات یازدهم سپتامبر، تهدیدی فوری و جدی برای امریکا و غرب است. امریکا از القاعده نگران است. به خاطر القاعده، بیست سال در افغانستان جنگید. هرگونه اقدام مجدد القاعده در امریکا ممکن است برای رهبران این کشور پیامدهای سنگینی داشته باشد.
از این رو، ترکیه، بهعنوان عضو ناتو که خود نیز نگران فعالیت القاعده و داعش در افغانستان و در همسایگیاش، سوریه و عراق است، برای اتمام حجت با طالبان به کابل رفته است. هدف این است که طالبان اجازه ندهند افغانستان بار دیگر به محل پرورش تروریسم و سازماندهی حملهای شبیه یازدهم سپتامبر علیه امریکا و متحدان منطقهای و غربیاش تبدیل شود.
مایک والتز، نماینده امریکا در شورای امنیت سازمان ملل روز چهارشنبه در نشست این شورا، طالبان را به پناه دادن به گروههای تروریستی متهم کرد و گفت آنچه در افغانستان رخ میدهد، به مرزهای این کشور محدود نمیماند.
مسئله احیای مجدد تروریسم بار دیگر به اجندای نشستهای سازمان ملل متحد و شورای امنیت برگشته است. در جلسه شورای امنیت به مناسبت سالروز حملات یازدهم سپتامبر، اکثریت کشورها از ظهور مجدد تروریسم از خاک افغانستان ابراز نگرانی کردند.
ترکیه میخواهد بداند چه گروههایی در افغانستان حضور دارند و چه پیوند و ارتباطی با طالبان دارند. هرچند طالبان هرگز روابط خود با گروههای تروریستی را فاش نکردهاند و از حمایت آنان دست برنداشتهاند.
کار ناتمام میانجیگری
ترکیه و قطر هر دو میان طالبان و پاکستان میانجیگری کردند. میانجیگری نافرجام بود، چرا که طالبان و پاکستان کوتاه نیامدند و پس از چند دور گفتوگو و رایزنی در دوحه، استانبول، ریاض و اورومچی، به نتیجهای نرسیدند. احتمال میرود که آشتی میان طالبان و پاکستان بخشی از اجندای سفر باشد. هرچند هیچ خوشبینیای نسبت به بهبود روابط میان دو طرف وجود ندارد.
پاکستان از طالبان عبور کرده و اکنون میزبان مخالفان این گروه است. اسلامآباد حتی آخرین گروههای افغان دارای مجوز، از جمله دانشجویان را نیز اخراج میکند و روابط تجارتی و دیگر مناسبات دو طرف عملا قطع شده است.
در مقابل، طالبان به هند نزدیکتر شده و بعید است روابط طالبان و اسلامآباد دوباره به حالت عادی برگردد. با این حال، کشورهای میانجی هنوز از تلاش برای گفتوگو و بازگرداندن دو طرف به میز مذاکره دست نکشیدهاند.
مشاهد حسین، سیاستمدار شناخته شده پاکستانی نوشت که ترکیه بهعنوان یک کشور برادر برای پاکستان و دوست خوب افغانستان، میتواند همراه با چین نقش مهمی در ایجاد پل ارتباطی میان اسلامآباد و کابل ایفا کند.
او با اشاره به گفتوگوهای پاکستان و طالبان در ماه اپریل بهترتیب در ارومچی و استانبول گفت که اکنون زمان آن است که تنشها کاهش داده شود.
ممکن است ترکیه از طالبان بخواهد که دست از حمایت تیتیپی بردارد و به نگرانیهای پاکستان رسیدگی کند. ترکیه شریک استراتژیک منطقهای پاکستان است و به نوعی میتواند در روابط پاکستان با طالبان نیز نمایندگی کند. ترکیه اخیراً پیمان مشترکی با پاکستان و عربستان بسته است که بر بنیاد آن، حمله به یکی، حمله به دیگری تلقی میشود.
با این حال، ذاکر جلالی، مقام وزارت خارجه طالبان نوشت که ترکیه جایگاه مهمی در سیاست خارجی آنان دارد. او گفت که «نقش ترکیه در ترویج ثبات در افغانستان و منطقه از اهمیت قابل توجهی برخوردار است.»
همزمان، گزارشهایی وجود دارد که هیئت ترکیه از کابل به اسلامآباد رفته است.
دفاع از حرمین شریفین
این هیئت عالیرتبه امنیتی در حالی به کابل سفر میکند که «حرمین شریفین»، قبله مسلمانان، آماج حملات شورشیان حوثی شیعه است. ناظران اتفاق نظر دارند که وضعیت پیشآمده در عربستان سعودی و حملات حوثیهای مورد حمایت ایران به مکه ممکن است بخش مهمی از اجندای سفر مقامها به کابل باشد.
اگر حملات کور حوثیها ادامه یابد، عربستان چارهای جز مراجعه به کشورهای اسلامی برای دفاع از حرمین شریفین ندارد. تمام کشورهای اسلامی دفاع از حرمین شریفین را وظیفه مقدس دینی و اسلامی خود میدانند.
در این میان، نقش طالبان برجسته است. طالبان تنها نیرویی شبیه حوثیها است. آیا طالبان نیرو میفرستند؟ هنوز روشن نیست. اما جنبشهای جهادی افغان سابقه فرستادن نیرو به کشورهای دیگر را دارند. حزب اسلامی صدها نیرو در جنگ آذربایجان و ارمنستان فرستاد تا از مسلمانان آذربایجان حمایت کند.
با این حال، یک مسئله وجود دارد و آن این است که پاکستان چنین چیزی را نمیخواهد. زیرا هرگونه مشارکت طالبان در این جنگ، روابط طالبان با عربستان سعودی و سایر کشورهای منطقه را بهبود میبخشد. این را پاکستان نمیخواهد.
یک مقام ارشد سابق افغانستان گفت که طالبان امکان فرستادن نیرو را دارند، با این حال پاکستان نمیخواهد. این امر باعث نزدیکی طالبان با عربستان سعودی میشود. اگر عربستان خواهان کمک جهان اسلام برای دفاع از حرمین شریفین باشد، طالبان حاضر به کمک هستند.
کنترول میدان کابل
علاوه بر این، یک منبع گفت که احتمالا بخشی از آجندای سفر مسئله میدان هوایی کابل باشد. میدان هوایی کابل در کنترول امارات متحده عربی است. قطر و ترکیه از دیرباز علاقهمند کنترول میدان بودهاند، اما موفق نشدهاند. احتمال میرود که کنترول و مدیریت میدان نیز جزو اجندای سفر باشد.
علاوه بر این، ترکیه میزبان رهبران مخالف است. ممکن است طالبان از این کشور بخواهند که جلو آنان را بگیرد. با این حال، سفر مهمی است و باید منتظر نتایج آن بود.
