سازمان بهداشت جهانی روز سهشنبه از ثبت چهار مورد جدید پولیو در ولایتهای هلمند، کنر، نورستان و فراه خبر داد. با ثبت این موارد، شمار مبتلایان به ویروس پولیو در افغانستان از آغاز سال ۲۰۲۶ تاکنون به ۲۳ مورد رسیده است.
سازمان بهداشت جهانی روز سهشنبه، ۱۷ سنبله در گزارش هفتگی خود از ثبت موارد جدید مبتلایان به فلج کودکان در افغانستان در فاصله ۲۹ سرطان تا ۱۱ اسد خبر داد.
افغانستان و پاکستان تنها کشورهایی در جهان هستند که ویروس پولیو در آنها بهطور کامل ریشهکن نشده است. سال گذشته، ۳۱ مورد مثبت پولیو در پاکستان و ۲۱ مورد در افغانستان به ثبت رسیده بود.
آمار سال جدید نشان میدهد که تلاشها برای محو بیماری فلج کودکان در افغانستان با چالشهای جدی روبهرو بوده است.
در حالی که پاکستان در سال جاری میلادی چندین کارزار سراسری واکسیناسیون راهاندازی کرد، کارشناسان صحی معتقدند عدم پوشش سراسری و ناکافی بودن واکسیناسیون در افغانستان از عوامل اصلی تداوم چرخه انتقال این ویروس در کشور است.
وزارت معادن و پترولیم طالبان روز دوشنبه، ۱۶ سنبله، قرارداد استخراج و توسعه حوزه نفت و گاز کشک-تیرپل هرات را با شرکت «دلتا اینترنشنال» عربستان سعودی امضا کرد.
در مراسم امضای این قرارداد، عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی طالبان، زلمی خلیلزاد، نماینده سابق امریکا در امور افغانستان و شماری از مقامهای طالبان حضور داشتند.
با وجود ارزش بالای اعلامشده برای این پروژه، تاکنون هیچ مقام عربستان سعودی درباره این قرارداد اظهارنظر نکرده است.
همچنین این خبر در رسانههای بزرگ و شناختهشده سعودی بازتاب نداشته و دستکم در ساعات نخست پس از امضای قرارداد، تنها وبسایت المرصد خبر کوتاهی را با استناد به منابع طالبان منتشر کرده است.
عربستان سعودی تاکنون اداره طالبان را به رسمیت نشناخته است. ریاض اگرچه پس از بازگشت طالبان به قدرت، مانند برخی کشورهای منطقه کانالهای ارتباطی و فعالیتهای دیپلوماتیک خود را حفظ کرده، اما در کنار اکثر کشورهای جهان از شناسایی رسمی رژیم طالبان خودداری کرده است.
این قرارداد میان هدایتالله بدری، وزیر معادن و پترولیم طالبان، و شاهر التقی، رئیس اجرایی شرکت دلتا اینترنشنال، امضا شد و شامل ارزیابی ذخایر هیدروکربنی، مطالعه گازرسانی به هرات و بررسی احداث خط لوله ۷۰۰ کیلومتری «سنتگاز» است.
حضور زلمی خلیلزاد در مراسم نیز توجهها را به نقش او در این پروژه جلب کرده است. این در حالی است که وزارت خارجه امریکا پس از سفر خلیلزاد به کابل تأکید کرد که او کارمند دولت ایالات متحده نیست و از جانب واشنگتن نمایندگی نمیکند.
یک سخنگوی وزارت خارجه امریکا به افغانستان اینترنشنال گفته است که تمامی فعالیتهای خلیلزاد به صورت شخصی انجام میشود.
در حال حاضر جزئیات بیشتری درباره نقش خلیلزاد در این قرارداد و همچنین میزان حمایت احتمالی نهادهای رسمی عربستان از این پروژه منتشر نشده است. مشخص نیست که توافق اعلامشده چه زمانی وارد مرحله اجرایی خواهد شد.
سرمایهگذاری بالقوه این بسته طی ۲۵ سال تا ۵۰ میلیارد دالر تخمین زده شده است. حدود ۱۰ میلیارد دالر از این مبلغ به ساخت خط لوله انتقال گاز اختصاص دارد، اما اجرای آن مشروط به نتایج مثبت اکتشاف و مطالعات فنی خواهد بود.
وزارت معادن طالبان گتفه که شرکت دلتا اینترنشنال در مرحله نخست ۲۰۰ میلیون دالر برای اکتشاف و استخراج هفت بلاک گاز سرمایهگذاری خواهد کرد.
تصاویر دوربین امنیتی نشان میدهد چند مرد او را در محوطه یک تانک تیل لتوکوب میکنند، دستانش را از پشت میبندند و یکی از آنها در برابر چشم یک کودک و چند مرد دیگر به او شلیک میکند.
بسیاری از کاربران شبکههای اجتماعی گفتند تماشای این ویدیو برایشان تکاندهنده بوده است.
اما این مرد جوان که بود و آنجا چه اتفاقی افتاد؟
روز حادثه
حادثه حوالی ساعت پنج عصر جمعه، ۱۳ سنبله رخ داد.
شهروندی که از منطقه پوسته نمبر یک شهر هرات میگذشت، به افغانستان اینترنشنال خبر داد که یک مرد جوان در محوطه تانک تیل نبیزاده در هرات کشته شده است.
عکسهایی که در همان دقایق نخست به افغانستان اینترنشنال رسید، نشان میداد شمار زیادی از مردم در محل رویداد جمع شدهاند.
در این منطقه یک پاسگاه نظامی نیز قرار دارد.
این پاسگاه یا (پوسته نمبر یک) از دوره حضور نظامیان شوروی سابق در چند قدمی محل رویداد همیشه یک پاسگاه کوچک اما مهم بوده است.
در همان لحظات نخست، شاهدان عینی در هرات به افغانستان اینترنشنال گفتند که افراد وابسته به طالبان در این رویداد دست دارند.
هویت مرد کشتهشده هنوز روشن نبود. درباره علت و انگیزه قتل نیز اطلاعاتی وجود نداشت.
دو روز بعد، یکشنبه ۱۵ سنبله، ویدیوی دوربین امنیتی تانک تیل نبیزاده منتشر شد.
این ویدیو آنچه را پیش از شلیک بر سر مرد جوان آمده بود، نشان داد. در تصاویر دیده میشود که چند مرد، جوانی را گرفتهاند. او را میزنند و دستانش را از پشت میبندند. یکی از مردان با تفنگ کلاشینکف به بدن جوان میکوبد.
سپس مرد دیگری که ابتدا آرامتر و خونسردتر از بقیه به نظر میرسد، تفنگچه خود را بیرون میکشد.
یکی از حاضران تلاش میکند جلو او را بگیرد اما نمیتواند مانع تیراندازی شود.
مرد مسلح بلافاصله دستکم سه گلوله به جوان شلیک میکند.
جوان در محوطه تانک تیل بر زمین میافتد.
همه این اتفاقها در یک مکان عمومی و در برابر چشم مردم رخ میدهد.
در لحظات منتهی به مرگ این جوان، کودکی که حدود ۱۲ تا ۱۳ ساله به نظر میرسد، از فاصله نزدیک شاهد تمام رویداد است. پس از شلیک نیز افراد حاضر با آرامش محل را ترک میکنند.
پس از انتشار ویدیو، هویت مقتول نیز مشخص شد.
عبدالقدیر پهلوانزاده که بود؟
عبدالقدیر پهلوانزاده، ۳۰ ساله بود و در شهر هرات فلزکاری میکرد. او سه سال پیش ازدواج کرده بود. در آن روز با موتورسایکل به تانک تیل رفته بود.
نزدیکانش میگویند عبدالقدیر یک شهروند عادی بود، پیشینه نظامی نداشت و به هیچ گروه یا جریان سیاسی وابسته نبود.
او همچنین پیش از این از سوی طالبان بازداشت یا احضار نشده بود. طالبان نیز تاکنون هیچ اتهامی علیه او مطرح نکرده است.
یکی از نزدیکان عبدالقدیر به افغانستان اینترنشنال گفت: «هنوز برای خانوادهشان هم معلوم نیست که چرا او را کشتند.»
روایتهایی درباره ماجرایی که به قتل انجامید
یکی از روایتهایی که پس از رویداد در میان مردم منتشر شد، از درگیری بر سر نوبت گرفتن سوخت سخن میگفت.
اما پدر زن عبدالقدیر که هنگام رویداد در محل حضور داشت، این روایت را رد کرده است.
با انتشار ویدیو، پرسش دیگری نیز مطرح شد.
مردانی که عبدالقدیر را میزنند و یکی از آنان به او شلیک میکند، چه کسانیاند؟
یکی از نزدیکان عبدالقدیر به افغانستان اینترنشنال گفت سید احمد محمدی، فرمانده پولیس طالبان در ولسوالی پشتونزرغون هرات، هنگام قتل در محل حضور داشته است.
به گفته این منبع، مردی که در ویدیو لباس و واسکت سیاه پوشیده، سید احمد محمدی است.
منبع گفت فردی که با تفنگ کلاشینکف به بدن عبدالقدیر میکوبد، برادر این فرمانده طالبان است.
به گفته این منبع، فرد تیرانداز برادر همسر فرمانده پولیس طالبان در پشتونزرغون است.
افغانستان اینترنشنال نمیتواند هویت مردان حاضر در ویدیو و نقش ادعایی هر یک از آنان را بهگونه مستقل تایید کند.
رستم پهلوانزاده، پدر فردی که به قتل رسید، در ویدیویی که به افغانستان اینترنشنال رسیده، از فردی که به پسرش شیلک کرده به نام «مولوی حامد فرزند مولوی فضلاحمد» نام میبرد.
منابع به افغانستان اینترنشنال گفتند سال گذشته فردی به نام مولوی فضلاحمد توکلی در ولسوالی پشتون زرغون هرات کشته شد.
به گفته منابع، خانواده مشهور به پهلوان و این خانواده با هم اختلاف داشتند.
آنگونه که منابع گفتند برادر همسر فرمانده پولیس طالبان در پشتونزرغون به خانواده پهلوان تردید داشته است. اتهامی که دستکم نزدیکان عبدالقدیر نمیپذیرند.
پدر مقتول در پیام تصویری خود میگوید که شخص ضارب، فرزند او را به قتل پدرش متهم میکند، اما پدر او بیش از یک سال پیش «توسط اشخاص ناشناس به قتل رسیده بود.»
او همچنین میگوید مولوی حامد پیش از این هیچ گونه ادعایی علیه عبدالقدیر در مراجع قانونی ثبت نکرده بود.
او گفت پسرش عصر جمعه «برای پر کردن کپسول گاز» همراه با پدر زن خود به تانک تیل رفته بود.
یک منبع دیگر به افغانستان اینترنشنال گفت مرد متهم به تیراندازی، حدود دو تا سه هفته پیش از کشتهشدن عبدالقدیر، خواهرش را به عقد فرمانده پولیس طالبان در پشتونزرغون درآورده بود.
او احتمال داد که این ازدواج برای جلب حمایت فرمانده طالبان از نقشه قتل عبدالقدیر صورت گرفته باشد.
افغانستان اینترنشنال نمیتواند این ادعا را بهگونه مستقل تایید کند.
یک فرد نزدیک به خانواده عبدالقدیر میگوید او با طالبان یا فرمانده پولیس این گروه در پشتونزرغون مشکلی نداشت.
پیکر عبدالقدیر صبح یکشنبه در هرات به خاک سپرده شد. پدر او همچنین از طالبان میخواهد که پرونده قتل پسرش را بررسی کند و عاملان را به دادگاه بکشاند.
«محکمه صحرایی» در پیش چشم مردم
انتشار ویدیوی قتل عبدالقدیر واکنشهای گستردهای در شبکههای اجتماعی در پی داشت.
کاربران از صحنه لتوکوب، بستهشدن دستها و شلیک به یک جوان خشمگین شدند.
حضور یک کودک در چند قدمی محل قتل و رفتار آرام شماری از شاهدان نیز در میان واکنشها برجسته بود. شماری از کاربران این قتل را «محکمه صحرایی» خواندند. آنان پرسیدند اگر عبدالقدیر مجرم بود، پولیس، دادستانی و محکمه برای چه ایجاد شده است.
شب یکشنبه، وبسایت حجاز که به استخبارات طالبان نزدیک است، گزارش داد شماری از عاملان این رویداد بازداشت شدهاند.
این وبسایت مشخص نکرد چند نفر بازداشت شدهاند و نام بازداشتشدگان را نیز منتشر نکرد.
طالبان میگوید افراد مظنون را بازداشت کرده است
پولیس طالبان در هرات روز دوشنبه نیز اعلام کرد که افرادی را به ظن دست داشتن در قتل عبدالقدیر پهلوانزاده بازداشت کرده است. پولیس طالبان اما درباره تعداد افراد دستگیر شده و هویت بازداشتشدگان توضیح نداده است.
مسعود حسینی، سخنگوی پولیس طالبان در هرات در خساب کاربری خود در فیسبوک نوشت که بازداشتشدگان پس از طی مراحل قانونی به نهادهای عدلی و قضایی سپرده خواهند شد.
آقای حسینی پیشتر نیز گفته بود یافتههای ابتدایی نشان میدهد این قتل ریشه در خصومت شخصی دارد و چند مظنون تحت تعقیب قرار گرفتهاند.
این نخستینبار نیست که ویدیوی کشتن یک فرد با دستهای بسته در افغانستان تحت کنترول طالبان منتشر میشود.
پیش از این نیز ویدیوهایی از پنجشیر، اندراب و بدخشان منتشر شده بود که تیرباران افراد را با دستان بسته نشان میداد.
براساس یافتهها، ایران در حدود سه سال گذشته نزدیک به ۱۹۰ شهروند افغانستان را اعدام کرده است که از این میان، ۸۰ نفر در سال ۲۰۲۴، ۸۴ نفر در سال ۲۰۲۵ و ۲۳ نفر در سال جاری ثبت شدهاند.
بیشتر این افراد در پروندههای مرتبط با مواد مخدر به اعدام محکوم شدهاند؛ اما شماری دیگر با اتهامهایی مانند قتل، جاسوسی و شرکت در اعتراضات ضدحکومتی ایران روبهرو بودهاند.
همزمان، نهادهای حقوق بشری درباره شفافیت روند قضایی در پرونده شماری از شهروندان افغانستان و چگونگی برخورداری آنان از دفاع قانونی ابراز نگرانی میکنند.
روز گذشته، یک نهاد حقوق بشری ایران به نام «ههنگاو» گزارش داد که مقامهای ایرانی ولیجان نورزی، شهروند ۲۹ ساله افغانستان و دارای معلولیت را در زندان مرکزی رفسنجان در ولایت کرمان، در حالی اعدام کردهاند که روی ویلچر نشسته بود. او به اتهام دستداشتن در یک پرونده قتل به اعدام محکوم شده بود.
نورزی سه سال پیش هنگام بازداشت از سوی پولیس هدف گلوله قرار گرفته بود که در نتیجه آن توانایی حرکت خود را از دست داده بود. براساس اطلاعات ههنگاو، نورزی باشنده ولایت فراه افغانستان بود و بامداد چهارشنبه، ۲ سپتامبر ۲۰۲۶، در زندان مرکزی رفسنجان در ولایت کرمان اعدام شده است.
همچنین این نهاد چند روز پیش گزارش داده بود که ایران دو شهروند دیگر افغانستان، انصار نامی ۵۲ ساله و نظیف رسولخوانده ۴۶ ساله را به اتهام قتل عمد در زندان وکیلآباد مشهد اعدام کرده است.
در این گزارش نیز تاریخ اعدام این دو نفر ۲ سپتامبر ماه جاری میلادی ذکر شده است. به گفته ههنگاو، اعدام آنان بهصورت مخفیانه انجام شده و خانوادههایشان اجازه آخرین دیدار با آنان را نیز نداشتهاند.
نهادهای حقوق بشری میگویند به دلیل اعلامنشدن رسمی برخی اعدامها، شمار واقعی ممکن است بیشتر از این باشد. براساس گزارشها، بخش بزرگی از این اعدامها در زندان مرکزی عادلآباد شیراز، زندان تایباد، زندان یزد و زندان دستگرد اصفهان انجام شده است.
سازمان حقوق بشر ایران نیز در جریان سال جاری از چند مورد اعدام شهروندان افغانستان خبر داده است که از سوی رسانههای رسمی یا مقامهای ایرانی اعلام نشدهاند.
در ۲۱ جون امسال، دو شهروند افغانستان به نامهای میرویس خلیلزاد و ابراهیم احمدشاهی در شیراز در پروندههای مرتبط با مواد مخدر اعدام شدند؛ اما مقامهای ایرانی و رسانههای این کشور تاکنون هیچ اطلاعاتی درباره اعدام این دو شهروند منتشر نکردهاند.
همچنین افسر شاهاحمدی، صفایی و صدرالدین احمدزاد در ماه جولای به دلیل دستداشتن در آتشزدن یک مرکز پولیس، به اعدام محکوم شدهاند.
در ۲۰ آگست، سازمان حقوق بشر ایران گزارش داد که قایم حسینی، شهروند ۲۱ ساله افغانستان، در زندان مرکزی اصفهان اعدام شده است. پرونده او با اعتراضات ضدحکومتی ماه جنوری مرتبط بود و او از متهمان پرونده «میدان علیخانی» بود.
سازمان حقوق بشر ایران میگوید قایم حسینی دومین شهروند افغانستان در این پرونده بود که اعدام شد. پیش از او، گلمحمد محمدی نیز در ارتباط با همین پرونده اعدام شده بود.
نگرانی درباره شفافیت اعدامها
سازمان ملل متحد و نهادهای بینالمللی حقوق بشر، در کنار اعدام شهروندان افغانستان، درباره روند محاکمه آنان نیز نگرانی دارند.
سازمان حقوق بشر ایران میگوید در شماری از پروندهها، متهمان تماس محدودی با وکلای مدافع خود داشتهاند و برخی حتی اجازه آخرین دیدار با خانوادههایشان را نیز نداشتهاند.
براساس گزارش سال ۲۰۲۵ این سازمان، بخش بزرگی از اعدامها در ایران در پروندههایی انجام شده که در آنها حقوق متهمان برای محاکمه عادلانه، دفاع قانونی و دسترسی به وکیل با مشکلات جدی روبهرو بوده است.
سازمان حقوق بشر ایران میگوید از سال ۲۰۲۱ تاکنون دستکم ۱۱۱ شهروند افغانستان تنها به دلیل جرایم مرتبط با مواد مخدر در ایران اعدام شدهاند. در سال ۲۰۲۲، ۱۶ شهروند افغانستان اعدام شده بودند، این رقم در سال ۲۰۲۳ به ۲۵ نفر افزایش یافت و در سال ۲۰۲۴ ایران ۸۰ شهروند افغانستان را اعدام کرد.
در سال ۲۰۲۵ نیز موارد اعدام دستکم ۸۴ شهروند افغانستان ثبت شده است.
این آمار نشان میدهد که تنها در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ دستکم ۱۶۴ شهروند افغانستان در زندانهای ایران اعدام شدهاند. با افزودن ۲۳ مورد اعدام ثبتشده در هشت ماه نخست سال ۲۰۲۶، این رقم دستکم به ۱۸۷ نفر میرسد.
با این حال، نهادهای حقوق بشری تأکید میکنند که این آمار نهایی نیست؛ زیرا اطلاعات رسمی و مجموعی درباره اعدام شهروندان افغانستان منتشر نشده است.
این در حالی است که طالبان تاکنون درباره اعدام این شهروندان افغانستان واکنش مشخص یا اقدام ویژهای نشان ندادهاند.
