سپاه پاسداران از حمله به یک شناور بدون سرنشین امریکایی در تنگه هرمز خبر داد
سپاه پاسداران اعلام کرد نیروی دریایی سپاه یک شناور بدون سرنشین و هدایتپذیر از راه دور ارتش امریکا را در تنگه هرمز هدف قرار داده است.
سپاه پاسداران اعلام کرد نیروی دریایی سپاه یک شناور بدون سرنشین و هدایتپذیر از راه دور ارتش امریکا را در تنگه هرمز هدف قرار داده است.
بر اساس اطلاعیه سپاه پاسداران، این شناور قصد ورود به منطقهای را داشت که جمهوری اسلامی آن را «منطقه حفاظتشده» تنگه هرمز میخواند. سپاه پاسداران درباره میزان خسارت واردشده به این شناور، جزییاتی ارائه نکرد.
این اقدام در شرایطی اعلام شد که تنشها در آبهای تنگه هرمز و خلیج فارس در ماههای اخیر افزایش یافته و هر دو طرف بارها یکدیگر را به نقض قواعد عبور و مرور متهم کردهاند. نیروی دریایی سپاه پاسداران پیشتر نیز تأکید کرده بود که هرگونه ورود شناورهای نظامی یا بدون سرنشین به محدودههای اعلامشده بدون هماهنگی، با واکنش مواجه خواهد شد.
تنگه هرمز بهعنوان یکی از حیاتیترین آبراهههای جهان، همواره صحنه حضور نیروهای دریایی ایران و امریکا بوده و استفاده از شناورهای بدون سرنشین در سالهای اخیر به یکی از ابزارهای اصلی نظارت و عملیات در این منطقه تبدیل شده است.
مقامات ایرانی این عملیات را در چارچوب دفاع از حاکمیت و امنیت ملی در آبهای سرزمینی و مناطق حفاظتشده توصیف میکنند.
تا لحظه انتشار این گزارش، مقامات امریکایی واکنشی رسمی به ادعای سپاه پاسداران اعلام نکردهاند.
این در حالی است که هر دو طرف در گذشته نیز گزارشهایی از هدف قرار دادن یا رهگیری شناورهای بدون سرنشین یکدیگر منتشر کردهاند که معمولاً به افزایش تنشهای مقطعی در منطقه منجر شده است.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده امریکا روز شنبه اعلام کرد که پس از شلیک موشکهای بالستیک سپاه پاسداران به سوی دو کشتی جنگی نیروی دریایی امریکا، نیروهای این کشور سه نفتکش حامل نفت خام ایران را هدف قرار دادهاند.
بر اساس بیانیه فرماندهی مرکزی امریکا، سپاه پاسداران روز شنبه به سوی دو کشتی جنگی امریکایی که در آبهای منطقه در حال گشتزنی بودند، موشکهای بالستیک شلیک کرد. به گفته این فرماندهی، یک ناو هواپیمابر و یک ناوشکن مجهز به موشکهای هدایتشونده امریکایی توانستند از چندین حمله سپاه جان سالم به در ببرند و هیچ نیروی امریکایی آسیب ندید.
فرماندهی مرکزی امریکا در بیانیه خود افزود که پس از ناکامماندن این حملات، نیروهای امریکایی نفتکش «استارک ۱» را در نزدیکی جاسک و نفتکش «داونی» را در نزدیکی سواحل جزیره خارک بهطور دائمی از کار انداختند.
در این بیانیه آمده است که جمهوری اسلامی ایران «هیچ ابزاری» برای دفاع از این نفتکشها در اختیار ندارد.
دریاسالار برد کوپر، فرمانده فرماندهی مرکزی امریکا، گفت: «پیام ما به سپاه پاسداران باید روشن باشد: اگر به دو کشتی ما شلیک کنید، ما هزینه اقتصادی حتی سنگینتری به شما تحمیل خواهیم کرد و سه کشتی شما را از بین خواهیم برد.»
او افزود: «ما برای دفاع از نیروهای امریکایی تردید نخواهیم کرد و در صورت لزوم، ناوگان نفتی محدود و آسیبپذیر ایران را نابود خواهیم کرد.»
ساعاتی پیش از انتشار بیانیه فرماندهی مرکزی امریکا، خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، گزارش داد که یک نفتکش ایرانی در فاصله شش مایلی جزیره خارک هدف حمله نیروهای امریکایی قرار گرفته است.
نفتکش «استارک ۱» که حامل نفت ایران بود، پیشتر با پرچم پاناما و مالت فعالیت میکرد. امریکا سه سال پیش این نفتکش را تحریم کرده بود.
فشار بر صادرات نفت ایران
از زمان تشدید محاصره دریایی بنادر ایران از سوی امریکا، صادرات نفت ایران تقریباً متوقف شده است. پیشتر شرکت «تانکر ترکرز» که دادههای مربوط به حرکت نفتکشها را ردیابی میکند، اعلام کرده بود که صادرات نفت ایران از طریق تنگه هرمز به صفر رسیده است.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، نیز پیشتر در یک مصاحبه تلویزیونی تأیید کرده بود که جمهوری اسلامی قادر به صادرات نفت نیست.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی ایران، دو روز پیش در یک پیام ویدیویی هشدار داد که در صورت تشدید محاصره دریایی، تهران پاسخ نظامی خواهد داد.
امریکا در موجی از حملات گسترده در شامگاه ۱۰ سنبله و بامداد ۱۱ سنبله، حدود ۱۰۰ موضع را در ۴۰ نقطه ایران، عمدتا در جنوب این کشور، هدف قرار داد. به گفته مقامهای امریکایی، هدف این حملات از بینبردن توان جمهوری اسلامی برای حمله به کشتیها بود.
امریکا دو روز پیش نیز دو پرتابگر سامانه موشکی «فجر-۵» را که به گفته مقامهای امریکایی در حال آمادهسازی برای پرتاب ماین دریایی به خلیج فارس بودند، هدف قرار داده بود.
خبرگزاری رویترز گزارش داده است که احتمالا انفجار مرگبار در یک مراسم عروسی در جنوب ایران ناشی از پرتاب مسقیم مهمات امریکایی بوده است؛ نه کمانهکردن مهمات از یک هدف دیگر. در این حمله که روز سهشنبه در یک مراسم عروسی رخ داد چهار نفر کشته و دستکم ۶۸ نفر دیگر زخمی شدند.
رویترز میگوید این نتیجه بر اساس تحلیل کارشناسان تسلیحات به دست آمده که تصاویر و ویدیوهای این رویداد را که این خبرگزاری صحت آنها را تأیید کرده، بررسی کردهاند.
این حادثه در شهر کوچک کوهستک، بار دیگر نگرانیها درباره تلفات غیرنظامیان در جنگ امریکا با ایران را افزایش داده است. این رویداد همچنین از زمان حمله موشکی به یک مکتب ابتدایی در ایران در ماه فبروری، که به کشته شدن دهها دانشآموز و معلم انجامید، چشمگیرترین مورد از این دست به شمار میرود.
فرماندهی مرکزی ارتش امریکا اعلام کرده بود که نیروهای این کشور در اول سپتامبر چندین حمله را در مناطق جنوبی ایران انجام دادهاند. در این حملات، مواضع پدافند هوایی سپاه پاسداران، سامانههای راداری و تأسیسات ارتباطی هدف قرار گرفتند.
این حملات در واکنش به حملات قبلی ایران به تجهیزات و تأسیسات نظامی امریکا در اطراف خلیج فارس انجام شد.
روز پنجشنبه، جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری امریکا، گفت ایالات متحده در حال بررسی این حمله است. ونس در جریان نشست خبری در کاخ سفید گفت: «ما در حال بررسی این موضوع هستیم، چون طبیعتاً برای ما اهمیت دارد. میخواهیم بدانیم چه اتفاقی افتاده است.»
ارتش امریکا نیز اعلام کرد از گزارشهای مربوط به این رویداد آگاه است و در حال بررسی آنهاست.
نمایندگی ایران در سازمان ملل متحد بلافاصله به درخواست برای اظهارنظر پاسخ نداد.
به گفته شاهدان عینی، در شب حملات، دهها تن از ساکنان در خانهای در کوهستک برای برگزاری مراسم عروسی گرد آمده بودند. بر اساس تصاویر و ویدیوهایی که رویترز صحت آنها را تأیید کرده و کارشناسان نیز بررسی کردهاند، به نظر میرسد در جریان مراسم، یک مهمات جنگی به سقف ساختمان اصابت کرده است.
رویترز تصاویر و ویدیوهای این رویداد را با چهار کارشناس تسلیحات نظامی در میان گذاشت. این کارشناسان گفتند آثار تخریب با اصابت مستقیم مهمات سازگار است و نه با خسارت ثانویهای که ممکن است در اثر کمانه کردن مهمات پس از برخورد با هدفی دیگر ایجاد شده باشد. سه تن از این کارشناسان گفتند به احتمال زیاد این مهمات، سلاح امریکایی بوده است، نه موشک پدافند هوایی ایران که از مسیر خود منحرف شده باشد.
یکی از کارشناسان گفت این سلاح ممکن است بهسادگی هدف مورد نظر را از دست داده باشد.
گرت کولِت، سرتیپ بازنشسته ارتش بریتانیا که در زمینه خنثیسازی بمبهای تروریستی تخصص دارد و دکترای مهندسی مواد منفجره دارد، گفت: «با توجه به شمار بمبهایی که پرتاب شدهاند، چنین اتفاقی هر از گاهی حتی با پیشرفتهترین سامانههای هدایت نیز رخ میدهد.»
تصاویر نشان میدهد پس از حمله، کفشهای خونآلود در میان آوار باقی مانده بود و تزئینات مراسم عروسی که در این بخش از ایران رایج است، در اطراف پراکنده شده بود.
یکی از شاهدان عینی لحظاتی پس از حمله، یک پیام صوتی برای رویترز فرستاد و گفت: «کوهستک ویران شده است. چهار، پنج، ده خانه ویران شدهاند. افراد زیادی زیر آوار ماندهاند. خدایا به ما کمک کن.»
ساکنان محلی به شرط فاش نشدن نامشان با رویترز صحبت کردند.
دو مقام امریکایی که به شرط فاش نشدن نامشان صحبت کردند، گفتند ارتش امریکا روز اول سپتامبر در منطقه کوهستک حملاتی انجام داده و هدف مشخص آن، برج مخابراتی این شهر بوده است.
بر اساس تصاویر ماهوارهای، این برج حدود ۱۳۵ متر با محل برگزاری مراسم عروسی فاصله دارد. رسانههای ایرانی گزارش دادهاند که این برج حدود ساعت ۹:۳۰ شب به وقت محلی هدف قرار گرفته است.
یکی از مقامهای امریکایی گفت دولت در حال بررسی سناریوهای مختلف درباره علت تلفات در مراسم عروسی است؛ از جمله اینکه آیا این تلفات در نتیجه حمله امریکا رخ داده، یا ناشی از کمانه کردن نوعی موشک پدافند هوایی ایران بوده، و یا اینکه خود یک موشک رهگیر از مسیر منحرف شده است.
آمار چهار کشته و ۶۸ زخمی از سوی «شبکه حقوق بشر بلوچستان» و حالوش، دو نهادی که موارد نقض حقوق بشر را رصد و مستند میکنند، اعلام شده است.
به گفته این دو نهاد، سه نفر از کشتهشدگان از مهمانان مراسم عروسی بودند: کلثوم ملاحی، ۴۳ ساله؛ زرغتون طاهری، ۵۰ ساله؛ و امیرمحمد کریمی، چهار ساله. نفر چهارم، محمد ملاحی، نوجوان ۱۶ ساله، هنگام رانندگی با موترسایکل در نزدیکی برج مخابراتی کشته شد.
رسانههای ایران نیز اسامی این افراد را تایید کردهاند.
این حادثه بیش از شش ماه پس از آن رخ داد که یک موشک در ۲۸ فبروری یک مکتب ابتدایی در میناب را ویران کرد. این حمله ساعاتی پس از آغاز حملات امریکا و اسرائیل به ایران انجام شد که درگیری کنونی را آغاز کرد. مقامهای ایرانی میگویند در آن حمله بیش از ۱۷۵ دانشآموز و معلم کشته شدند.
پنتاگون تاکنون نتایج تحقیقات خود درباره حمله به میناب را بهطور عمومی منتشر نکرده است. این حمله مرگبارترین حادثه برای غیرنظامیان در چند دهه اخیر در عملیات نظامی امریکا محسوب میشود.
با این حال، رویترز در پنجم مارچ گزارش داد که یک تحقیق اولیه و داخلی ارتش امریکا نشان میدهد نیروهای امریکایی احتمالاً مسئول این حمله در نخستین روز جنگ با ایران بودهاند.
حدود ساعت ۹:۳۰ شب به وقت محلی در اول سپتامبر، نخستین پستها درباره حمله به مراسم عروسی در شبکههای اجتماعی منتشر شد.
گروههای حقوق بشری که با ساکنان محلی در تماس بودند، گفتند پس از این حمله، مقامهای محلی شاهدان عینی را تحت فشار قرار دادهاند تا درباره این رویداد با رسانههای خارجی صحبت نکنند.
رویترز از طریق واسطهها با ساکنان منطقه گفتوگو کرد.
یکی از ساکنان محلی در پیام صوتی که اندکی پس از اصابت مهمات به محل برگزاری عروسی فرستاد، گفت: «در مراسم عروسی افراد زیادی بودند. بسیاری از زخمیها را منتقل کردهاند و همین حالا هم افراد بیشتری را [که زخمی شدهاند] در حال انتقال هستند.»
رسانههای دولتی ایران به نقل از مقامهای مخابراتی در هرمزگان گزارش دادند که این برج یک سازه غیرنظامی بوده و خدمات تلفن همراه، تلفن ثابت و اینترنت را به ساکنان شهرستان سیریک و مناطق اطراف ارائه میکرده است.
در جریان جنگ ششماهه در ایران، ارتش امریکا بارها تأسیسات راداری و ارتباطی ایران را در نزدیکی تنگه راهبردی هرمز هدف قرار داده است. هدف اعلامشده از این حملات، جلوگیری از تهدید کشتیهای تجاری و نفتکشهایی بوده که از این آبراه عبور میکنند.
ایران نشان داده است که میتواند عبور محمولههای انرژی از این تنگه را مختل کند؛ اقدامی که موجب افزایش قیمت جهانی انرژی شده و پیش از انتخابات میاندورهای کانگرس امریکا، چالش سیاسی برای دولت دونالد ترامپ ایجاد کرده است.
ترور بال، تکنسین پیشین خنثیسازی مهمات ارتش امریکا و تحلیلگر کنونی تسلیحات در «مؤسسه خدمات پژوهش تسلیحات»، از جمله کارشناسانی بود که به درخواست رویترز تصاویر و ویدیوهای این حادثه را بررسی کرد.
او گفت: «به نظر میرسد خسارت ایجادشده ناشی از مهماتی باشد که هنگام برخورد با سقف یا اندکی بالاتر از سقف منفجر شده است.» او افزود که ظاهراً مهمات بهطور مستقیم به ساختمان اصابت کرده است.
بال گفت: «خسارت قابل مشاهده ناشی از انفجار نمیتواند در نتیجه برخورد ترکشهای حمله به برج مخابراتی در نزدیکی محل به این منطقه ایجاد شده باشد.»
او گفت احتمالاً این سلاح امریکایی بوده است.
کولت نیز با تحلیل بال موافق بود.
او گفت: «مجموع شواهد بیشتر به نفع استفاده از یک مهمات هوایی امریکایی ۵۰۰ پوندی است تا یک موشک پدافند هوایی ایران.»
سباستین شوته، استاد پژوهشی در مؤسسه تحقیقات صلح اسلو، نیز تصاویر و ویدیوهای موجود را بررسی کرد. او نیز بر اساس شواهد موجود با این نتیجه موافق بود که سوراخ ایجادشده در سقف خانه ناشی از کمانه کردن مهمات پس از برخورد با برج مخابراتی نبوده است.
هر سه کارشناس گفتند احتمال اینکه یک موشک ایرانی که از مسیر خود منحرف شده، خانه را ویران کرده باشد، کم است.
شوته گفت زاویه اصابت با مسیر معمول یک موشک پدافند هوایی سازگار نیست. کولت نیز گفت هیچ نشانهای از نوع پراکندگی ترکش که معمولاً در کلاهکهای جنگی موشکهای پدافند هوایی دیده میشود، وجود ندارد.
تصاویر قطعات مختلف تسلیحات نیز در رسانههای ایران منتشر شده است. بال برخی از این بقایا را متعلق به سلاح مشترک ایستای دوربرد (JSOW) شناسایی کرد؛ نوعی بمب سرشی که ارتش امریکا بهطور گسترده از آن استفاده میکند.
با این حال، رویترز میگوید نتوانسته است بهطور مستقل تأیید کند که این قطعات متعلق به حمله به خانه در کوهستک بودهاند.
روز پنجشنبه، ساکنان کوهستک برای کشتهشدگان این حادثه مراسم تشییع جنازه برگزار کردند. جمعیت زیادی در این مراسم حضور داشتند. عزاداران تابوت را حمل میکردند و در حالی که نماز میت در پسزمینه پخش میشد، پوسترهایی را بالای سر خود گرفته بودند.
زنانی که چادرهای مشکی سراسر بدن و نقابهای سنتی قرمز و درخشانِ ویژه مناطق ساحلی جنوب ایران بر چهره داشتند، هنگام عبور تابوت کوچک امیرمحمد کریمی چهار ساله، روی آن گل میریختند.
یکی از شاهدان عینی گفت: «وضعیت در سیریک غمانگیز و ماتمزده است و مردم هنوز در شوک هستند.»
پارلمان پاکستان اخیرا با تصویب قوانین تازه، ساختار فرماندهی نیروهای مسلح این کشور را پس از نزدیک به پنج دهه تغییر داد و اختیارات گستردهای به فرمانده نیروهای دفاعی واگذار کرد.
این اقدام نگرانیهایی درباره افزایش نقش ارتش، تضعیف جایگاه نیروی دریایی و هوایی و کاهش نظارت ساختار غیرنظامی بر نیروهای مسلح برانگیخته است.
مجلس ملی پاکستان در ۲۰ اگست «قانون نیروهای دفاعی پاکستان ۲۰۲۶» و اصلاحیه قانون «مرجع فرماندهی ملی» را تصویب کرد. این قوانین جایگاه و اختیارات فرمانده نیروهای دفاعی را که در پی اصلاحیه بیستوهفتم قانون اساسی در نوامبر سال گذشته ایجاد شده بود، بهصورت قانونی مشخص میکند.
شبکه الجزیره در مطلبی به نقل از تحلیلگران نوشت این اصلاحات مهمترین بازسازی ساختار فرماندهی عالی نیروهای مسلح پاکستان از سال ۱۹۷۶ تاکنون به شمار میرود.
این دو قانون در حالی در چند ساعت از پارلمان گذشتند که در دستور کار اولیه مجلس قرار نداشتند و کابینه پاکستان همان صبح آنها را تصویب کرده بود. اصلاحیه بیستوهفتم قانون اساسی نیز در نوامبر سال گذشته با روندی مشابه و در مدت کوتاهی از پارلمان عبور کرد.
این تغییرات کمی بیش از یک سال پس از درگیری چهارروزه پاکستان و هند در ماه می ۲۰۲۵ انجام میشود.
پایان ریاست کمیته مشترک و ایجاد فرماندهی جدید
مهمترین تغییر، لغو سمت «رئیس کمیته مشترک رؤسای ستاد نیروهای مسلح» است. این سمت در سال ۱۹۷۶ ایجاد شده بود تا هماهنگی میان ارتش، نیروی هوایی و نیروی دریایی پاکستان را تسهیل کند.
در ساختار جدید، «ستاد نیروهای دفاعی» ایجاد شده و فرمانده نیروهای دفاعی در رأس آن قرار میگیرد.
این سمت اکنون در اختیار فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، است. او همزمان فرمانده نیروهای دفاعی و فرمانده ارتش خواهد بود.
در مطلب الجزیره آمده است که در ساختار قبلی، رئیس کمیته مشترک عمدتا نقش هماهنگکننده داشت و اختیار فرماندهی عملیاتی بر نیروی هوایی و دریایی را نداشت. هر سه نیرو نیز تا حد زیادی امور خود را بهصورت مستقل اداره میکردند.
اما قانون جدید به فرمانده نیروهای دفاعی «فرماندهی و کنترول عملیاتی نیروهای مسلح» را واگذار میکند. بر این اساس، او در برابر دولت فدرال مسئول عملیات نظامی هر سه نیرو خواهد بود.
یک جنرال بازنشسته سهستاره پاکستانی به الجزیره گفت ساختار جدید برای نخستین بار یک زنجیره فرماندهی قانونی و مشخص ایجاد میکند؛ نخستوزیر، فرمانده نیروهای دفاعی و ستاد جدید او، فرماندهان نیروهای سهگانه و در نهایت واحدهای نظامی در میدان.
نعیم خالد لودهی، جنرال بازنشسته سهستاره و وزیر دفاع پیشین پاکستان، نیز گفت در ساختار قبلی رئیس کمیته مشترک نمیتوانست بر نیروی دریایی و هوایی فرماندهی کند، اما قانون جدید این اختیار را به فرمانده نیروهای دفاعی در مورد هر سه نیرو میدهد.
نگرانی از ارتشمحور شدن ساختار جدید
یکی از مهمترین بحثها درباره ساختار جدید این است که آیا افزایش اختیارات فرمانده نیروهای دفاعی، توازن میان ارتش، نیروی هوایی و نیروی دریایی را برهم میزند یا نه.
بر اساس قانون جدید، فرمانده «فرماندهی راهبردی ملی» که بر نیروهای دارای قابلیت هستهای پاکستان نظارت دارد، باید از ارتش باشد و با پیشنهاد فرمانده نیروهای دفاعی منصوب شود.
جنرال سید عامر رضا در جولای ۲۰۲۶ بهعنوان نخستین فرمانده این نهاد منصوب شد. او پیش از این رئیس ستاد عمومی ارتش پاکستان بود.
مجید نظامی، تحلیلگر راهبردی در لاهور، گفت با لغو سمت رئیس کمیته مشترک، امکان رسیدن یک افسر چهارستاره از نیروی دریایی یا هوایی به این جایگاه نیز عملا از میان رفته است.
در گذشته این سمت از نظر قانونی میتوانست به افسر هر یک از سه نیرو واگذار شود، هرچند در عمل آخرین افسر غیرارتشی که ریاست کمیته مشترک را بر عهده داشت، یک فرمانده نیروی هوایی بود که در سال ۱۹۹۷ از این سمت کنار رفت.
یک جنرال بازنشسته سهستاره به الجزیره گفت مرکز ثقل نهادی ساختار جدید «بهطور آشکار ارتشمحور» است.
یک مقام ارشد پیشین ارتش پاکستان نیز هشدار داد تمرکز اختیار در دست فرمانده نیروهای دفاعی میتواند در بلندمدت بر هویت سازمانی نیروی دریایی و هوایی اثر بگذارد، زیرا ارتقا و انتصاب مقامهای ارشد این دو نیرو اکنون زیر نظر فرماندهی خواهد بود که از ارتش میآید.
احمد سعید، معاون دریادار بازنشسته و رئیس پیشین یک اندیشکده امور دریایی در اسلامآباد، گفت این نگرانی برای نیروی دریایی جدیتر است. او تاکید کرد بازدارندگی دریایی پاکستان به تخصصهای فنی و عملیاتی ویژهای نیاز دارد که در ساختار ارتش وجود ندارد.
او گفت پرسش اصلی این است که نیروی دریایی و هوایی تا چه اندازه در تصمیمگیریهای ستاد فرمانده نیروهای دفاعی نقش خواهند داشت و فرماندهان این دو نیرو در سطح عالی چه میزان اختیار عملیاتی خواهند داشت.
تغییرات در فرماندهی هستهای پاکستان
قوانین جدید همچنین بر ساختار فرماندهی هستهای پاکستان اثر میگذارد.
بر اساس ارزیابی یک تحلیلگر دفاعی پاکستانی، فرمانده نیروهای دفاعی قرار است معاون رئیس «مرجع فرماندهی ملی» باشد. این نهاد مسئول نظارت بر سلاحهای هستهای پاکستان است و ریاست آن با نخستوزیر این کشور است.
پاکستان همچنین در سال گذشته «فرماندهی نیروی موشکی ارتش» را ایجاد کرد تا حملات موشکی متعارف خارج از زنجیره فرماندهی هستهای را مدیریت کند.
به گفته یک تحلیلگر دفاعی، این تغییر میان بازدارندگی راهبردی هستهای و عملیات موشکی متعارف تفکیک روشنتری ایجاد میکند؛ حوزهای که پیش از این مرزهای آن کاملا مشخص نبود.
«بخش برنامهریزی راهبردی» ارتش نیز که بیش از دو دهه برنامه هستهای و موشکی پاکستان را اداره کرده، قرار است به فعالیت خود ادامه دهد و زیر نظر فرمانده جدید فرماندهی راهبردی ملی کار کند.
کنترول رسمی نیروهای هستهای همچنان در اختیار نخستوزیر باقی میماند، اما به گفته این تحلیلگر، فرمانده نیروهای دفاعی میتواند در عمل نقش مهمی در تصمیمگیریهای هستهای داشته باشد.
نگرانی درباره کاهش نظارت غیرنظامیان
برپایه گزارش الجزیره، مهمترین اختلاف بر سر اصلاحات جدید به میزان کنترول دولت غیرنظامی بر ارتش مربوط میشود.
انام رحیم، افسر پیشین ارتش که اکنون وکیل است، گفت قانون جدید اختیارات قابلتوجهی را از مقامهای منتخب به فرمانده نیروهای دفاعی منتقل میکند.
به گفته او، پیش از این برای برکناری یا بازنشسته کردن یک افسر ارشد، موضوع باید به نخستوزیر و کابینه ارائه میشد، اما در ساختار جدید فرمانده نیروهای دفاعی میتواند شخصا درباره برکناری، بازنشستگی یا کاهش مدت خدمت افسران تصمیم بگیرد.
یک تحلیلگر دفاعی پاکستانی نیز گفت این قانون ممکن است با ماده ۲۴۳ قانون اساسی در تعارض باشد؛ مادهای که کنترول و فرماندهی نیروهای مسلح را در اختیار دولت فدرال قرار میدهد.
عبدالمعیز جعفری، وکیل پاکستانی، نیز گفت فرماندهان سه نیرو از نظر ساختار قانونی برابر و تابع مقامهای غیرنظامی هستند و ساختار جدید میتواند پرسشهای حقوقی درباره جایگاه فرمانده نیروی هوایی و دریایی در برابر فرمانده نیروهای دفاعی ایجاد کند.
با این حال، یک جنرال بازنشسته سهستاره گفت این قانون لزوما مغایر قانون اساسی نیست و بهطور آشکار فراتر از اختیارات قانون اساسی نرفته است.
حفیظ احسان احمد کوکر، وکیل دیوان عالی پاکستان، نیز تصویب این قوانین را اجرای قانونی ساختاری دانست که پیشتر در اصلاحیه قانون اساسی ایجاد شده بود. او گفت پارلمان با این اقدام قدرتی مستقل از قانون اساسی ایجاد نکرده، بلکه اختیارات ساختار جدید را در قانون مشخص کرده است.
تفاوت پاکستان با مدلهای غربی
طرفداران اصلاحات برای توجیه ساختار جدید به نظامهای دفاعی کشورهایی مانند بریتانیا، کانادا و استرالیا اشاره میکنند؛ کشورهایی که اختیارات مقام ارشد نظامی در آنها در قوانین مشخص شده است.
اما منتقدان میگویند مقایسه پاکستان با این کشورها کامل نیست.
در بریتانیا و استرالیا، مقام معادل فرمانده نیروهای دفاعی از فرماندهی یک نیروی خاص جدا است و این سمت در طول زمان میان ارتش، نیروی دریایی و نیروی هوایی گردش میکند.
در پاکستان اما فرمانده نیروهای دفاعی همزمان فرمانده ارتش نیز هست و برخلاف مدلهای یادشده، هر دو سمت در اختیار یک فرد قرار گرفته است.
این تغییر در کشوری صورت میگیرد که ارتش از زمان استقلال پاکستان در سال ۱۹۴۷ نقش بسیار پررنگی در سیاست داشته است. ارتش پاکستان تاکنون چهار بار کودتا کرده و بیش از سه دهه مستقیما بر کشور حکومت کرده است.
هیچ نخستوزیر منتخب پاکستان نیز تاکنون نتوانسته یک دوره کامل پنجساله نخستوزیری را به پایان برساند.
منتقدان میگویند اصلاحات جدید بخشی از اختیاراتی را که فرمانده ارتش در گذشته بهصورت غیررسمی در اختیار داشت، اکنون بهطور قانونی و رسمی در اختیار فرمانده نیروهای دفاعی قرار میدهد.
در عین حال، هنوز برخی مقررات اجرایی مربوط به نحوه کار ستاد جدید و میزان اختیارات فرماندهان نیروی هوایی و دریایی نهایی نشده است؛ موضوعی که میتواند تعیین کند ساختار جدید تا چه اندازه به تمرکز قدرت در ارتش منجر خواهد شد.
دیپلماتهای سفارت روسیه در برلین هشدار دادهاند که با شتاب گرفتن روند نظامیسازی در اروپا، مواضع استقرار سیستمهای تسلیحاتی دوربرد در آلمان به اهداف مشروع نظامی برای ارتش روسیه تبدیل خواهند شد.
دیپلماتهای سفارت روسیه در برلین در گفتگو با روزنامه روسی ایزوستیا اعلام کردند منتقدان افزایش بودجه و تسلیحات نظامی در آلمان به درستی اشاره میکنند که محل استقرار اینگونه تجهیزات دوربرد بهطور حتم هدف نظامی مشروع محسوب میشود.
به گفته این دیپلماتها، آلمان با همکاری فرانسه و بریتانیا تلاشها برای ساخت و توسعه آرسنال موشکی و تسلیحات دوربرد را آغاز کرده است.
توسعه آرسنال موشکی، ایجاد یک زرادخانه و مجموعه تسلیحاتی شامل موشکهای کروز دقیق، پهپادهای دوربرد و سامانههایی است که بتوانند اهدافی را در فاصله تا دو هزار کیلومتری هدف قرار دهند.
سفارت روسیه تاکید کرده که برلین هدف از این اقدامات را «بازدارندگی در برابر روسیه» و ایجاد توانایی برای ارتش آلمان (بوندسور) جهت هدف قرار دادن نقاطی در عمق دو هزار کیلومتری خاک حریف عنوان میکند.
بر اساس اظهارات نمایندگی دیپلماتیک روسیه، آلمان در اسناد رسمی خود دستیابی به سیستمهای موشکی دقیق و پهپادهای دوربرد را تثبیت کرده و مقامات برلین این تصمیم را با نداشتن سلاح هستهای توجیه میکنند.
این هشدار در حالی مطرح میشود که اسناد داخلی وزارت دفاع آلمان که اخیرا در رسانهها منتشر شده، از برنامهای حدود ۱۲ میلیارد یورویی برای ایجاد زرادخانه تسلیحات دوربرد حکایت دارد. هدف این برنامه، فراهم کردن امکان حمله به اهداف نظامی در عمق صدها و حتی هزاران کیلومتری پشت خطوط مقدم دشمن، از جمله مراکز فرماندهی، پایگاههای هوایی و تاسیسات لجستیکی است. برلین این توانایی را بخشی از بازدارندگی متعارف ناتو و راهی برای پاسخگویی بدون عبور از آستانه هستهای میداند.
همکاری آلمان با بریتانیا در توسعه موشکهای کروز پیشرفته و تسلیحات مافوق صوت با برد بیش از دو هزار کیلومتر، و همچنین رایزنیها با فرانسه در چارچوب ابتکارات اروپایی، بخش مهمی از این طرح محسوب میشود. نخستین سامانههای ارزانقیمت و قابل تولید انبوه قرار است از سال ۲۰۲۷ وارد خدمت شوند و سامانههای پیشرفتهتر در اواسط دهه آینده عملیاتی گردند.
در همین راستا، مقامات نظامی آلمان بارها هشدار دادهاند که روسیه ممکن است تا پایان این دهه توانایی حمله به قلمرو ناتو را پیدا کند و برلین باید برای چنین سناریویی آماده باشد. از سوی دیگر، اظهارات تند مقامات بلندپایه روسیه، از جمله تهدیدهای اخیر دمیتری مدودف، معاون شورای امنیت روسیه درباره امکان حمله مستقیم به تاسیسات تولید تجهیزات نظامی آلمان و حتی اهدافی در برلین، نشاندهنده تشدید لحن مسکو در برابر این برنامههاست.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که آلمان همزمان در حال تقویت سامانههای دفاع هوایی و موشکی خود، از جمله استقرار سامانه آرو-۳، است تا در برابر تهدیدات موشکی روسیه، بهویژه از منطقه کالینینگراد، آمادگی بیشتری داشته باشد. کارشناسان معتقدند این رقابت تسلیحاتی میتواند به افزایش تنشهای امنیتی در اروپا منجر شود.
مشکلات مالی مداوم در جوانی و میانسالی میتواند با کاهش تواناییهای شناختی در دهه ششم زندگی و بروز نشانههای بیشتر پیری مغز در سالهای بعد همراه باشد. پژوهشگران احتمال میدهند استرس مزمن و نگرانیهای مالی بهتدریج به سلامت مغز آسیب بزنند.
پژوهشی تازه به سرپرستی کالج دانشگاهی لندن نشان میدهد تداوم فشارهای مالی ممکن است افت تواناییهای شناختی ناشی از افزایش سن را تسریع کند.
یافتههای این پژوهش که در نشریه «نوآوری در سالمندی» منتشر شده، از بررسی اطلاعات ۲۷۵۹ نفر در بریتانیا به دست آمده است.
این افراد در مطالعه ملی سلامت و رشد شورای پژوهش پزشکی بریتانیا، معروف به مطالعه متولدین سال ۱۹۴۶، شرکت داشتند و طی چند دهه به پرسشنامههای گوناگون پاسخ دادند.
ردپای مشکلات مالی در عملکرد ذهنی و سلامت مغز
به گزارش وبسایت «ساینسدیلی»، افرادی که در جوانی و میانسالی با مشکلات مالی مداوم یا درآمد همواره پایین زندگی کرده بودند، در ۵۳ سالگی عموما عملکرد ضعیفتری در آزمونهای شناختی داشتند.
در میان شرکتکنندگانی که سالها بعد تحت تصویربرداری مغزی قرار گرفتند، پایین بودن مداوم درآمد با نشانههای سلامت ضعیفتر مغز، از جمله تحلیلرفتگی بیشتر آن در ۶۹ تا ۷۱ سالگی، ارتباط داشت.
این ارتباط حتی پس از در نظر گرفتن عواملی مانند توانایی شناختی، سطح تحصیلات و محرومیتهای دوران کودکی همچنان پابرجا بود.
چه کسانی بیشتر از فشار مالی آسیب میبینند؟
ژاک ولز، نویسنده مسئول پژوهش از واحد سلامت و سالمندی کالج دانشگاهی لندن، گفت دادههای چند دهه نشان میدهد انباشته شدن مشکلات مالی در گذر زمان، نه دورههای کوتاه و پراکنده دشواری، با نامطلوبترین پیامدهای شناختی ارتباط دارد.
ارتباط میان مشکلات مالی و سلامت ضعیفتر مغز در سالهای پایانی زندگی، بهویژه در مردان، افرادی که در دوران کودکی محرومیت را تجربه کرده بودند و حاملان گونه ژنتیکی APOE-ε4 قویتر بود. این گونه ژنتیکی با افزایش خطر ابتلا به آلزایمر مرتبط است.
مردانی که مشکلات مالی مداوم داشتند، در ۵۳ سالگی نسبت به زنان دارای شرایط مشابه، عملکرد شناختی ضعیفتری نشان دادند.
پژوهشگران احتمال میدهند گرایش بیشتر مردان محروم این نسل به رفتارهای ناسالم، از جمله سیگار کشیدن و مصرف زیانبار الکل، در این تفاوت نقش داشته باشد.
فشار ناشی از جایگاه سنتی مردان این نسل بهعنوان نانآور اصلی خانواده نیز یکی دیگر از توضیحهای احتمالی است.
استرس مالی چگونه بر مغز اثر میگذارد؟
چند سازوکار زیستی و روانشناختی ممکن است ارتباط میان مشکلات مالی و پیری شناختی را توضیح دهند.
استرس مزمن میتواند التهاب را افزایش دهد؛ عاملی که با تسریع پیری مغز ارتباط دارد. همچنین نگرانی همیشگی درباره پول و پرداخت صورتحسابها بخشی از توان ذهنی فرد را درگیر میکند و ظرفیت کمتری برای دیگر فعالیتهای شناختی باقی میگذارد.
پژوهشگران حافظه کلامی و سرعت پردازش اطلاعات را سنجیدند و با استفاده از امآرآی، شاخصهایی مانند تحلیلرفتگی مغز و گشاد شدن بطنهای آن را بررسی کردند.
گشاد شدن بطنها به معنای بزرگتر شدن حفرههای مملو از مایع درون مغز است و نشانهای از افت سلامت مغز به شمار میرود.
مطالعه متولدین سال ۱۹۴۶ در بریتانیا طولانیترین مطالعه همگروهی تولد در جهان است که بدون وقفه ادامه دارد.
شرکتکنندگان در این پژوهش اوایل سال جاری میلادی ۸۰ ساله شدند.
