امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان، روز شنبه در دیدار با زلمی خلیلزاد، نماینده ویژه پیشین امریکا برای افغانستان، درباره گسترش روابط کابل و واشنگتن گفتوگو کردهاند. این دیدار در حالی انجام شد که متقی پیشتر بر عادیسازی روابط طالبان با ایالات متحده تأکید کرده بود.
وزارت خارجه طالبان روز شنبه، ۱۴ سنبله، در بیانیهای نوشت که دو طرف درباره «فرصتهای موجود در بخشهای مختلف» گفتوگو کردند.
بر اساس این خبرنامه، متقی در این دیدار از آنچه «پیشرفتهای عملی» در زمینههای ثبات، امنیت، رشد اقتصادی و خودکفایی خوانده شده، سخن گفت و افزود که افغانستان اکنون از «محیط مساعد» برای سرمایهگذاری برخوردار است.
در خبرنامهای وزارت خارجه طالبان آمده است که خلیلزاد نیز دیدگاههای خود را درباره گسترش روابط و «تعامل سازنده» میان افغانستان و ایالات متحده با متقی شریک کرده است.
پیش از نیز، امیرخان متقی در گفتوگو با خبرگزاری جاپانی کیودو تصریح کرد که حکومت این گروه خواهان عادیسازی روابط با ایالات متحده است و از واشنگتن خواست که رویکرد مقابلهجویانه با اداره طالبان را کنار بگذارد.
مزید بر آن، متقی در مصاحبهای دیگری خواستار سرمایهگذاری امریکا در بخشهای مختلف از جمله معادن، زیرساختها، کشاورزی و تجارت در افغانستان شد.
منابع میگویند همزمان با این تجمع، نیروهای طالبان اقدام به بازداشت شماری از روحانیون کردهاند. این ادعا تاکنون بهطور مستقل تأیید نشده است.
نیروهای طالبان روز شنبه، ۱۴ سنبله، حوزه علمیه خاتمالنبیین را محاصره کردند و از مسئولان و طلاب خواستند ساختمان را تخلیه کنند.
به گفته منابع، نیروهای وابسته به وزارت عدلیه طالبان با تجهیزات نظامی در اطراف این مرکز مستقر شدهاند و شماری از طلاب همچنان در داخل ساختمان حضور دارند.
منابع میگویند این اقدام به دستور عبدالحکیم شرعی، وزیر عدلیه طالبان، انجام شده است. ویدیوهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی نیز ورود موترهای نظامی با پرچم سفید طالبان به محوطه حوزه را نشان میدهد.
طالبان تاکنون بهطور رسمی درباره این رویداد توضیح نداده است.
یک منبع معتبر از کابل به افغانستان اینترنشنال گفت طالبان هفته گذشته مدیریت دانشگاه خاتمالنبیین را نیز در دست گرفته و برای آن یک رئیس و چهار معاون تعیین کرده است.
حوزه خاتمالنبیین چیست؟
حوزه علمیه خاتمالنبیین یکی از مراکز مهم آموزش علوم دینی شیعیان در کابل است. این مرکز در سال ۱۳۸۶ خورشیدی به ابتکار محمدآصف محسنی، روحانی و چهره سیاسی شیعه، تأسیس شد.
این حوزه در سرک دارالامان کابل قرار دارد و در کنار آموزشهای دینی، فعالیتهای علمی، پژوهشی و فرهنگی نیز داشته است. شماری از روحانیون و طلاب شیعه افغانستان در این مرکز تحصیل یا تدریس کردهاند.
محمدآصف محسنی از چهرههای برجسته شیعه افغانستان و از بنیانگذاران «حرکت اسلامی افغانستان» بود. او سابقه فعالیت سیاسی و نظامی نیز داشت. پس از درگذشت او، فرزندانش مدیریت این نهاد را بر عهده گرفتند.
تلویزیون تمدن نیز که با این جریان ارتباط داشت، از هفتم محرم به دستور وزارت عدلیه طالبان تعطیل شده است.
سابقه اختلاف بر سر املاک شیعیان
اقدام اخیر وزارت عدلیه طالبان در حالی صورت میگیرد که این وزارت در سالهای اخیر در چند پرونده مربوط به نهادها و املاک مرتبط با شیعیان در کابل دخالت داشته است.
در سال ۱۴۰۳، گزارشهایی درباره دستور تخلیه حدود ۱۰۰ خانه در منطقه سناتوریم کابل منتشر شد. منابع همچنین از مهر و لاک شدن یک مسجد شیعیان در این منطقه خبر دادند.
در مورد دیگری، نیروهای مرتبط با وزارت عدلیه طالبان در دوم سرطان امسال وارد دفتر مرکزی تلویزیون تمدن شدند و پخش این شبکه متوقف شد. محمد رحمتی، مدیرمسئول تلویزیون، و محمدرضا احسانی، یکی از کارکنان آن، نیز برای مدتی بازداشت شدند.
وزارت عدلیه طالبان گفته بود فعالیت تلویزیون تمدن به دلیل ارتباط آن با حزب حرکت اسلامی افغانستان و استفاده از زمینی که دولت آن را «غصبشده» میداند، متوقف شده است.
تلویزیون تمدن این ادعا را رد کرده و گفته بود پرونده مالکیت زمین همچنان در یکی از محاکم طالبان در حال بررسی است و حکم نهایی صادر نشده است.
وزارت عدلیه طالبان همچنین برای باشندگان شهرک امید سبز در غرب کابل دستور تخلیه صادر کرده است. باشندگان این شهرک نامهای اعتراضی به دفتر هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، فرستادهاند.
به گفته منابع، دفتر سراجالدین حقانی، وزیر داخله طالبان، نیز از باشندگان خواسته است تا زمانی که دستور مستقیمی از سوی هبتالله آخندزاده صادر نشده، شهرک را ترک نکنند.
با این حال، درباره دستور تخلیه حوزه علمیه خاتمالنبیین و سرنوشت طلاب و روحانیون حاضر در این مرکز، هنوز توضیح رسمی از سوی طالبان منتشر نشده است.
به گفته این منابع، نیروهای وابسته به وزارت عدلیه طالبان با تجهیزات نظامی در اطراف حوزه مستقر شدهاند و شماری از طلاب همچنان در داخل ساختمان حضور دارند.
منابع میگویند این اقدام به دستور عبدالحکیم شرعی، وزیر عدلیه طالبان، انجام شده است.
ویدیوهایی که در شبکههای اجتماعی منتشر شده نیز ورود موترهای نظامی با پرچم سفید طالبان به محوطه حوزه علمیه خاتمالنبیین را نشان میدهد.
تا زمان انتشار این خبر، طالبان بهطور رسمی درباره محاصره حوزه علمیه خاتمالنبیین توضیحی نداده است.
یک منبع معتبر از کابل به افغانستان اینترنشنال گفت: «طالبان هفته گذشته مدیریت دانشگاه خاتمالنبیین را به دست گرفته و در این نهاد یک رئیس و چهار معاون تعیین کرده است.»
تلویزیون تمدن نیز از هفتم محرم به اینسو به دستور وزیر عدلیه طالبان بسته شده است.
حوزه علمیه خاتمالنبیین یک مرکز آموزش علوم دینی شیعی در کابل است که در سال ۱۳۸۶ خورشیدی به ابتکار محمدآصف محسنی، روحانی مشهور شیعه و از رهبران پیشین جهادی افغانستان، تأسیس شد. این حوزه در سرک دارالامان کابل قرار دارد.
این مرکز در کنار آموزشهای حوزوی، فعالیتهای علمی، پژوهشی و فرهنگی نیز داشته و محل تحصیل و تدریس شماری از روحانیون و طلاب شیعه افغانستان بوده است. آثار و کتابهایی نیز با نام حوزه خاتمالنبیین منتشر شده است.
محمدآصف محسنی، بنیانگذار این نهاد، از روحانیون و چهرههای برجسته شیعه افغانستان بود. او علاوه بر فعالیتهای دینی و علمی، سابقه فعالیت سیاسی نیز داشت و از بنیانگذاران جریان «حرکت اسلامی افغانستان» بود. پس از درگذشت آقای محسنی فرزندانش این نهاد را مدیریت میکنند.
این نخستین بار نیست که وزارت عدلیه طالبان در کابل درگیر پروندههای مربوط به نهادها و املاک مرتبط با شیعیان میشود. در سالهای اخیر، این وزارت در چند مورد دستور تخلیه یا تصرف املاکی را صادر کرده و ادعا کرده است که این زمینها متعلق به دولت بوده یا اسناد مالکیت آنها معتبر نیست.
در یکی از این موارد، در سال ۱۴۰۳ گزارش شد که وزارت عدلیه طالبان خواستار تخلیه حدود ۱۰۰ خانه در منطقه سناتوریم کابل شده است. منابع همچنین از مهرولاک شدن یک مسجد شیعیان در این منطقه خبر دادند.
در مورد دیگری، نیروهای مرتبط با وزارت عدلیه طالبان در دوم سرطان امسال به دفتر مرکزی تلویزیون تمدن در کابل رفتند و پخش این رسانه متوقف شد. محمد رحمتی، مدیرمسئول تلویزیون تمدن، و محمدرضا احسانی، یکی از کارکنان این شبکه، نیز بازداشت شدند. هر دو نفر بعداً آزاد شدند.
وزارت عدلیه طالبان پیشتر گفته بود که فعالیت تلویزیون تمدن به دلیل ارتباط آن با حزب حرکت اسلامی افغانستان و استفاده از زمینی که دولت آن را «غصبشده» میداند، متوقف خواهد شد. تلویزیون تمدن اما گفته بود پرونده مالکیت زمین هنوز در یک محکمه طالبان در حال بررسی است و حکم نهایی درباره آن صادر نشده بود.
وزارت عدلیه طالبان برای باشندگان شهرک امید سبز در غرب کابل نیز دستور تخلیه داده است. باشندگان شهرک امید سبز نامه اعتراضی خود را به دفتر هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان سپردهاند. منابع میگویند دفتر سراجالدین حقانی، وزیر داخله طالبان، از باشندگان شهرک امید سبز خواسته است تا زمانی که هبتالله مستقیما دستور نداده این شهرک را ترک نکنند.
بر اساس اطلاعات رسیده به افغانستان اینترنشنال، این مرکز عملیات پهپادی حدود دو هفته پیش در یک قرارگاه نظامی در کنار میدان هوایی فیضآباد راهاندازی شده و بهصورت شبانهروزی مشغول جمعآوری اطلاعات و انجام مأموریتهای کشفی در سراسر این ولایت است.
باشندگان شهر فیضآباد، مرکز ولایت بدخشان میگویند در دو هفته اخیر پهپادها در آسمان این شهر در حال گشتزنی دیده شدهاند.
یکی از باشندگان فیضآباد که به دلایل امنیتی نخواست نامش برده شود، گفت: «پهپادها از طرف شب در آسمان فیضآباد در ارتفاع بسیار پایین پرواز میکنند.» او گفت: «به نظر میرسد آنها خانههای مردم را نیز زیر نظر دارند.»
ویدیوهایی که به افغانستان اینترنشنال رسیده، پرواز پهپادها بر فراز فیضآباد و همچنین ساخت یک برج جدید در نزدیکی میدان هوایی بدخشان را نشان میدهد. گفته میشود این برج برای پشتیبانی از نشستوبرخاست این پهپادها ساخته شده است. تاکنون طالبان رسما در این مورد ابراز نظر نکردهاند.
منابع محلی میگویند پهپادهایی که پیشتر در جریان عملیات علیه جمعه فاتح، فرمانده ناراضی طالبان در ولسوالی نسی، به کار گرفته شده بودند، از همین مرکز به پرواز درآمدهاند.
پیش از این جبهه آزادی اعلام کرده بود که در جریان درگیری با طالبان در ولسوالی زیباک دو پهپاد طالبان را ساقط کرده است. جبهه آزادی همچنین تصاویری از پهپادهای ساقطشده را منتشر کرده بود.
منابع معتبر در میان طالبان به افغانستان اینترنشنال گفتند که این مرکز همزمان با درگیریهای زیباک بدخشان آغاز به فعالیت کرده و از دو هفته به اینسو، برج مدیریتی آن نیز فعال شده است.
به گفته منابع، اکنون هشت پهپاد در این مرکز مصروف جمعآوری اطلاعات هستند. این پهپادها همزمان قابلیت انجام عملیات نظامی را نیز دارند.
منابع میافزایند که پهپادها از سوی چین در اختیار طالبان قرار گرفتهاند و مدیریت این مرکز را نظامیان پیشین که اهل جنوب افغانستان هستند، بر عهده دارند.
یک منبع امنیتی دیگر از زیباک بدخشان گفت که یک دستگاه سیار پرواز و هدایت پهپادها در روزهای نخست درگیری میان نیروهای جبهه آزادی و طالبان در این ولسوالی فعال شده بود. به گفته او، این دستگاه اکنون دوباره به فیضآباد منتقل شده و در این مرکز جابهجا شده است.
ولایت بدخشان در ماههای اخیر شاهد موجی از ناامنیها و افزایش حملات علیه طالبان بوده است. در واکنش به این تحرکات، طالبان علاوه بر اعزام هزاران نیروی تازهنفس به منطقه، اکنون به استفاده گستردهتر از فناوری پهپادی برای نظارت و کنترول امنیتی روی آوردهاست.
دسترسی طالبان به فناوری ساخت پهپاد
در ماه حمل، یک منبع در «شرکت انکشاف ملی افغانستان» تحت کنترول طالبان، به شرط فاش نشدن نامش، به افغانستان اینترنشنال گفت که یک تیم ۱۳ نفره متخصص پهپاد، متشکل از دانشجویان دانشکدههای مهندسی دانشگاه کابل و پلیتخنیک کابل، از سال ۱۴۰۰ روی اصلاح و طراحی پهپادها کار میکنند.
به گفته این منبع، این تیم اکنون قادر است با وارد کردن قطعات، انواعی از پهپادهای انتحاری را در داخل کشور تولید کند.
طالبان برای نخستینبار در جریان درگیریها با پاکستان از پهپادهای خود استفاده کرد و در واکنش به حملات گسترده پاکستان به شهرهای بزرگ افغانستان، در چند نوبت مناطقی را در داخل پاکستان هدف قرار داد. این گروه همچنین مدعی شد که نیروهای پاکستانی در اسلامآباد را نیز هدف حمله قرار داده است.
پس از درگیریهای پاکستان و استفاده طالبان از پهپاد علیه این کشور، این تازهترین مورد از ایجاد یک مرکز فعالیت پهپادی توسط طالبان در بدخشان است. ایجاد یک مرکز مستقل پهپادی در این ولایت نشان میدهد که طالبان تهدیدهای ناشی از حضور و فعالیت گروههای مخالف خود در بدخشان را جدی گرفته است و برای مقابله با این تهدیدها به فناوریهای روز، از جمله پهپادها، روی آوردهاست.
آقای مجاهد روز شنبه، ۱۴ سنبله، در ششمین نشست «حکومت در آیینه مطبوعات» گفت کمکهای بینالمللی مستقیماً از سوی موسسات امدادرسان مصرف میشود و طالبان در این روند دخالت ندارند.
او گفت: «یک روپیه هم از این کمکها به اداره نرسیده است» و تاکید کرد که موسسات بینالمللی خودشان کمکها را مدیریت و مصرف میکنند.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که برخی سازمانها و نهادهای امدادرسان، طالبان را به مداخله در روند توزیع کمکهای بشردوستانه و جهتدادن این کمکها متهم کردهاند.
ایالات متحده نیز در سال ۲۰۲۵ بخش عمده کمکهای خود به افغانستان را متوقف کرد. مقامهای امریکایی گفتند واشنگتن نگران است که کمکهای مالی به افغانستان بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم به طالبان و دیگر گروههای تروریستی برسد. تقریباً همه کمکهای وعدهشده امریکا به افغانستان، از جمله بخش بزرگی از کمکهای بشردوستانه، در پی این تصمیم متوقف شد.
کاهش کمکهای امریکا و دیگر کمککنندگان بینالمللی در حالی صورت گرفته است که افغانستان با بحران شدید انسانی روبهرو است و میلیونها نفر به کمکهای خارجی نیاز دارند. نهادهای امدادرسان نیز هشدار دادهاند که کاهش بودجه، توانایی آنان برای ارائه خدمات به نیازمندان را محدود کرده است.
دخالت و انحراف کمکها
سازمان ملل نیز در گزارش متعدد تایید کرده است که طالبان در روند کمکرسانی دخالت میکنند. ملل متحد همچنین در ماه اسد اعلام کرد که مداخله طالبان در اجرای فعالیتهای بشردوستانه و خشونت این گروه علیه کارکنان سازمان ملل ارائه کمکهای حیاتی را بهشدت متاثر کرده است.
سیگار یا دفتر بازرس ویژه ایالات متحده برای بازسازی افغانستان، نیز در ماه اسد پارسال طالبان را متهم کرد که با استفاده از زور به کمکهای بین المللی دستبرد میزند و به نفع خود استفاده میکند.
در گزارش این دفتر آمده است که طالبان در تبانی با مقامهای سازمان ملل از پروژههای امدادی باج میگیرد. به گفته سیگار، «مقامهای سازمان ملل از موسساتی که قرارداد دریافت میکنند، رشوه میگیرند و با طالبان تقسیم میکنند.»
سیگار گفته بود که طالبان کمکها را مسدود و منحرف میکند تا اطمینان حاصل کند که این کمکها به شهروندان پشتون میرسد، «نه به مردم تاجیک و هزاره.»
سخنگوی طالبان در نشست روز شنبه گفت کمکهای جهانی به موسسات امدادرسان در افغانستان کاهش یافته و این موسسات با کمبود بودجه روبهرو هستند.
مجاهد از جامعه جهانی خواست کمکهای خود به موسسات فعال در افغانستان را افزایش دهد و گفت مردم این کشور همچنان به کمکهای بشردوستانه نیاز دارند.
او همچنین میزان کمکهای موسسات به بیجاشدگان داخلی و مهاجران را «ناچیز» خواند و خواستار افزایش این کمکها شد.
سخنگوی طالبان در عین حال گفت این گروه مانعی در برابر فعالیت موسسات بینالمللی ایجاد نکرده است. او تاکید کرد کمکها باید به افراد نیازمند برسد و بهگونه شفاف در بخشهایی مصرف شود که به آن نیاز وجود دارد.
مجاهد هشدار داد در صورتی که موسسات این اصول را رعایت نکنند، با «تنبیه» روبهرو خواهند شد و طالبان از مصارف به گفته او «بیجا» جلوگیری خواهند کرد. او تاکید کرد که این رویکرد نباید مداخله در کار موسسات تلقی شود.
اظهارات مجاهد درباره کمکهای بشردوستانه در شرایطی بیان میشود که بحران بودجه برای عملیات امدادی در افغانستان تشدید شده است. سازمان ملل در سال ۲۰۲۶ نیز از کمبود شدید منابع برای رسیدگی به نیازهای بشردوستانه افغانستان خبر داده است.
