افغانستان اینترنشنال
خالد حنفی، وزیر امر به معروف میگوید که در اداره طالبان تعصب و تبعیض قومی، زبانی و منطقهای جایی ندارد. به تازگی، اظهارات یک مقام طالبان در مورد ملی بودن زبان پشتو و رسمی بودن زبان فارسی واکنشهای زیادی برانگیخته است.
وزارت امر به معروف روز چهارشنبه، ۱۱ سنبله در خبرنامهای نوشت که حنفی این سخنان را در سفر به ولسوالی دوآب نورستان بیان کرده است. او از مردم خواست که فضای همبستگی و برادری را تقویت کنند و به مقامهای طالبان گفت که با مردم «رفتار خوب، نرمش و اخلاق اسلامی» داشته باشند.
اخیرا اظهارات لطفالله حکیمی سرمفتش وزارت دفاع طالبان در مورد زبانهای پشتو و فارسی واکنشهای بسیاری را در پی داشته است.
او روز سهشنبه، ۱۰ سنبله در گفتوگو با تلویزیون شمشاد گفت که فارسی دری و پشتو زبانهای رسمی افغانستاناند، اما پشتو تنها زبان ملی این کشور است.
او در بخشی از مصاحبه، درج شدن یک زبان در بانکنوتهای کشور را نیز یکی از معیارهای ملی بودن آن دانست.
این اظهارات در شبکههای اجتماعی به طور گسترده مورد انتقاد قرار گرفت و طالبان به قومگرایی متهم شدهاند. مقامهای طالبان این انتقاد را رد کردهاند. از جمله، انعامالله سمنگانی، رئیس اطلاعات و فرهنگ طالبان در قندهار گفت که در افغانستان امروزی هیچ چیزی به نام «ملی» وجود ندارد.
تا زمان تهیه این گزارش، وزارت دفاع طالبان سخنان حکیمی را پس نگرفته و سخنگویان این گروه نیز در این مورد اظهارنظری مستقیم نکردهاند.
اعتراض اعضای فارسیزبان طالبان
جنجال اظهارات این مقام طالبان به درون طالبان نیز کشیده شده است.
رصاص بدری، سخنگوی والی طالبان در غور در حساب کاربری خود در اکس پرسیده است که آیا سخنان حکیمی بیاحترامی به فرمان رهبر طالبان نیست و آیا چنین اقدامی نباید مجازات شود.
این واکنشها به فرمانی بازمیگردد که در ماه ثور امسال به هبتالله آخندزاده نسبت داده شد. بر بنیاد سندی که افغانستان اینترنشنال منتشر کرد، رهبر طالبان دستور داده بود واژه «ملی» از نام نهادهای دولتی حذف و در برخی موارد با واژه «عمومی» جایگزین شود.
در پی این دستور، «اداره ملی احصائیه و معلومات» به «اداره عمومی احصائیه و معلومات» و «اداره ملی امتحانات» به «اداره عمومی امتحانات» تغییر نام یافت.
دو سال پیش نیز سخنگوی وزارت امر به معروف پیامی را به نقل از هبتالله آخندزاده منتشر کرده بود که در آن تفاوت گذاشتن میان فارسی و پشتو منع شده بود. در آن پیام آمده بود که افراد متخلف به دادگاه معرفی و مجازات میشوند.
واکنشها در بیرون از گروه طالبان
وحید عمر، سخنگوی حکومت پیشین، در صفحه فیسبوک خود نوشت که بحث زبان، هویت و نمادهای ملی ناگزیر است و تا زمانی که انسانها، ملتها و دولتها وجود دارند، این بحثها نیز ادامه خواهند داشت.
به باور عمر، بحث نمادهای ملی برای کسانی معنا دارد که افغانستان را یک ملت میدانند، نه یک امت. او نوشته است که طالبان در راس ساختار خود «امیرالمومنین» دارد که رهبر مومنان است، نه رییس یک دولتملت.
عمر نتیجه گرفته است که مطرح کردن بحثهای ریشهدار در ملیگرایی، با فلسفه وجودی طالبان در تضاد قرار دارد و نباید تا این اندازه به یک سخن مقام میانرتبه طالبان اهمیت داده شود.
تمیم عاصی، معین پیشین وزارت دفاع، نیز در اکس به موضع سمنگانی واکنش نشان داده است. عاصی نوشته است که طالبان پروژهای برای نابودی افغانستان بهعنوان یک دولتملت است و همه مسائل ملی را به موضوع مناقشه تبدیل کرده است.
فوزیه کوفی، عضو پیشین مجلس نمایندگان، از سخنان حکیمی انتقاد کرده و گفته است فردی که با لباس نظامی در برابر دوربین حاضر میشود، باید درباره موضوعات مربوط به مسئولیتش، مانند جنگ و صلح، سخن بگوید.
کوفی خطاب به طالبان گفته است: «میبینم که از زبان فارسی میترسید.»
کمال ناصر اصولی، عضو پیشین مجلس نمایندگان اما از اظهارات این مقام طالبان حمایت کرده است. او در حساب کاربری خود در فیسبوک نوشته است که در تمام قوانین اساسی گذشته افغانستان، دو زبان رسمی وجود داشتند، اما تنها یک زبان بهعنوان زبان ملی شناخته میشد.
او تأکید کرده است که بر اساس همین اصول، سرود ملی افغانستان و نوشتههای روی بانکنوتها به زبان پشتو بودهاند و تغییر یا لغو این قوانین «خیانت بزرگ» محسوب میشود.
اصولی گفته است پشتو هم زبان رسمی و هم زبان ملی بوده، اما فارسی دری تنها جایگاه زبان رسمی داشته است.
در قانون اساسی سال ۱۳۴۳، فارسی دری و پشتو هر دو زبان رسمی شناخته شدند. اما ماده ۳۵ آن قانون پشتو را زبان ملی خواند و دولت را موظف کرد برای توسعه و تقویت آن برنامهریزی کند. اما، ماده ۱۶ قانون اساسی سال ۱۳۸۲ که تا سقوط جمهوریت نافذ بود، فارسی دری و پشتو را دو زبان رسمی دولت تعیین کرد و هیچیک را بهتنهایی زبان ملی نخوانده بود.
طالبان پس از بازگشت به قدرت قانون اساسی سال ۱۳۸۲ را کنار گذاشت، اما تا اکنون قانون اساسی تازه و منتشرشدهای ندارد که جایگاه زبانهای رسمی و ملی را بهگونه روشن تعریف کند.
مجیبالرحمان رحیمی، استاد دانشگاه و پژوهشگر، میگوید در کشوری چندزبانه مانند افغانستان، ملی بودن نباید به امتیاز انحصاری یک زبان تبدیل شود.
به گفته او، تمام زبانهای تاریخی و بومی افغانستان بخشی از میراث ملی کشورند و باید از حق رشد و احترام برابر برخوردار باشند. رحیمی میگوید فارسی و پشتو میتوانند دو زبان رسمی سراسری باشند، اما این جایگاه نباید به ایجاد سلسلهمراتب میان زبانها منجر شود.
جنجال بر سر مسایل زبانی در دوره جمهوریت نیز جریان داشت و اختلاف بر سر کاربرد واژههایی مانند «دانشگاه» و «پوهنتون» حتی به مجلس نمایندگان راه یافت. این اختلافها پس از بازگشت طالبان به قدرت نیز ادامه پیدا کرد.
طاهر اندرابی گفت که اسلامآباد تاکنون هیچ تضمین یا اقدام تازهای از سوی طالبان دریافت نکرده است که نشان دهد از خاک افغانستان علیه پاکستان استفاده نخواهد شد.
او در نشست خبری هفتگی خود گفت که بهبود روابط میان پاکستان و افغانستان به اقدامها و تضمینهای طالبان بستگی دارد.
او درباره سفر یو شیاویونگ، نماینده ویژه چین در امور افغانستان، به اسلامآباد گفت که او در روزهای ۹ و ۱۰ سنبله با محمد صادق، نماینده ویژه پاکستان در امور افغانستان، دیدار و گفتوگو کرده است.
به دنبال درگیری مرزی پاکستان و طالبان، گفتوگوهای صلح میان نمایندگان پاکستان و طالبان از ۱۲ تا ۱۸ حمل به میزبانی چین در شهر ارومچی برگزار شد، اما همانند روندهای پیشین در دوحه، استانبول و ریاض، بدون دستیابی به نتیجهای ملموس پایان یافت.
اندرابی درباره تلاش نماینده ویژه چین برای احیای روند ارومچی گفت: «ما همواره از گفتوگوهای سازنده درباره افغانستان حمایت کرده و در این زمینه رویکردی مثبت داشتهایم. با این حال، پیشرفت در این موضوع به اقدامهای مشخص و قابل راستیآزمایی حکومت طالبان علیه تحریک طالبان پاکستان، ارتش آزادیبخش بلوچستان و دیگر گروههای تروریستی بستگی دارد که از خاک افغانستان علیه پاکستان فعالیت میکنند.»
اندرابی در پاسخ به پرسشی درباره اظهارات اخیر مقامهای طالبان در مورد گفتوگو با پاکستان گفت که از نشست خبری هفته گذشته تاکنون، اسلامآباد شاهد هیچ تحولی تازه یا ارائه تضمین جدیدی از سوی اداره طالبان است.
او همچنین درباره حضور سفیر طالبان در دانشگاه دفاع ملی پاکستان گفت که حضور دیپلوماتها در نهادهای آموزشی و دانشگاهی امری عادی است و نباید آن را نشانه تغییر در سطح روابط سیاسی اسلامآباد و کابل دانست.
اندرابی افزود که اینگونه دیدارها در چارچوب فعالیتهای علمی و دانشگاهی انجام میشود و هیچ تصمیم تازهای برای گسترش روابط با حکومت طالبان گرفته نشده است.
سخنگوی وزارت خارجه پاکستان بار دیگر طالبان را به فراهم کردن زمینه فعالیت گروههای مسلح ضدپاکستانی متهم کرد. او گفت که اسلامآباد شواهدی در اختیار دارد که نشان میدهد عناصری مستقر در افغانستان، از جمله مقامهای طالبان، از گروههای مسلح فعال در پاکستان حمایت میکنند.
او همچنین هند را به حمایت از این گروهها متهم کرد و گفت که پاکستان برای این ادعاها «شواهد مشخص» در اختیار دارد.
اندرابی افزود که نخستوزیر و وزیر خارجه پاکستان نیز در نشستهای اخیر سازمان همکاری شانگهای، موضوع تهدیدهای امنیتی و آنچه «ابعاد خارجی تروریسم» خوانده میشود، مطرح کردهاند.
پاکستان در سالهای اخیر بارها طالبان را به پناه دادن به اعضای تحریک طالبان پاکستان و دیگر گروههای مسلح متهم کرده است. طالبان این اتهامها را رد کرده و گفتهاند که اجازه نمیدهند از خاک افغانستان علیه کشورهای دیگر استفاده شود.
اظهارات تازه سخنگوی وزارت خارجه پاکستان نشان میدهد که با وجود ادامه تماسهای دیپلوماتیک و تلاشهای چین برای تسهیل گفتوگو، اسلامآباد همچنان اقدام عملی طالبان علیه گروههای مسلح ضدپاکستانی را شرط اصلی بهبود روابط با کابل میداند.
این مقام طالبان افزود «پشتو و دری، دو زبان همسانِ کشور اند و بس.»
اظهارات رئیس اطلاعات و فرهنگ طالبان در قندهار با واکنشهایی در شبکههای اجتماعی همراه بوده است.
یک کاربر شبکه اجتماعی زبانهای مختلف افغانستان را بخشی از میراث فرهنگی و ادبی کشور دانست و بر ضرورت حفظ و پاسداری از آنها تاکید کرد.
این کاربر سیاستهای طالبان در قبال زبان و هویتهای قومی را بهشدت مورد انتقاد قرار داده و گفته است که برخوردهای تعصبآمیز زبانی و قومی با واقعیت متنوع جامعه افغانستان در تضاد است.
کاربر دیگری نیز گفته است که در افغانستان تحت حاکمیت طالبان مفهوم «ملی» تضعیف شده و طالبان به زبانهای دیگر دسترسی ندارند. این کاربر افزود که طالبان اگر امکان داشتند، حتی زبان پشتو را نیز به عربی تغییر میدادند.
پیشتر لطفالله حکیمی، سرمفتش وزارت دفاع طالبان، در مصاحبهای با تلویزیون شمشاد گفته بود اگرچه دری و پشتو زبانهای رسمی کشور هستند، اما «تنها پشتو زبان ملی است».
حکیمی در آن مصاحبه ادعا کرده بود: «مردم گاهی میگویند دری و پشتو زبانهای ملی افغانستان هستند، اما اینگونه نیست؛ دری و پشتو زبانهای رسمی افغانستاناند، در حالی که پشتو زبان ملی افغانستان است.»
این موضعگیریهای متناقض در میان مقامهای طالبان در حالی صورت میگیرد که در پیام منسوب به هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان که در سال ۱۴۰۳ منتشر شد، آمده بود اگر کسی بین زبان فارسی و پشتو تبعیض قائل شود، به دادگاه معرفی و مجازات خواهد شد.
با این حال، طالبان در سه سال گذشته تابلوی بسیاری از ادارات دولتی را از فارسی به پشتو تغییر دادهاند؛ اقدامی که اعتراض فعالان فرهنگی را به همراه داشته و آنان طالبان را به تبعیض علیه زبان فارسی متهم میکنند.
افغانستان اینترنشنال در ماه ثور امسال به سندی دست یافت که نشان میدهد هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، دستور داده است واژه «ملی» از نام نهادهای دولتی حذف شود.
بر بنیاد این دستور، واژه «ملی» از نام شماری از ادارههای دولتی حذف شده و بهجای آن واژه «عمومی» بهکار رفته است.
به دستور ملا هبتالله، «اداره ملی احصائیه و معلومات» از این پس «اداره عمومی احصائیه و معلومات» و «اداره ملی امتحانات» به «اداره عمومی امتحانات» تغییر نام یافتهاند.
